Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Secundaire geografische analyse van door tien waterbedrijven gemeten PFAS-concentraties. Waarden zijn met RIVM-relatieve-potentiefactoren omgerekend naar PFOA-equivalenten en gekoppeld aan viercijferige postcodegebieden en CBS-inwonertallen. Geen meting bij individuele huishoudens en geen onderzoek naar ziekte-uitkomsten.
- Steekproef of materiaal
- Greenpeace analyseerde metingen van 183 drinkwaterlocaties van tien bedrijven en deelde 4.083 viercijferige postcodegebieden in. Meerdere metingen per locatie, doorgaans uit circa één tot anderhalf jaar tot eind juni 2026, zijn gemiddeld.
- Vakblad of publicatie
- Greenpeace Nederland, methodologische verantwoording en persbericht, 22 september 2026; niet peer-reviewed
- Onderzoeksinstelling
- Greenpeace Nederland; data-analist Albert ten Kate in opdracht van Greenpeace; meetgegevens van tien Nederlandse drinkwaterbedrijven
- Financiering
- De analyse werd door Greenpeace Nederland opgedragen aan data-analist Albert ten Kate; verdere financieringsdetails zijn in de verantwoording niet gespecificeerd.
- Belangenverklaring
- Greenpeace is tevens campagnevoerder voor een PFAS-verbod. De landelijke percentages en postcode-indeling zijn eigen analyses, niet onafhankelijke conclusies van RIVM of GGD.
Belangrijkste beperking
Drie bedrijven (WML, Vitens en WMD) leverden aanvullende, niet-openbare meetgegevens, vooral over TFA. De volledige locatie-tot-postcode-berekening is niet onafhankelijk reproduceerbaar met alleen de openbaar gepubliceerde documenten. Postcodegebieden kunnen gemengd water ontvangen en de gebruikte gemiddelden geven niet noodzakelijk de concentratie op een individueel adres vandaag weer.
Wat dit niet bewijst
Een overschrijding van de gezondheidskundige advieswaarde is geen overtreding van de wettelijke limiet, bewijst geen individuele gezondheidsschade en betekent niet dat kraanwater niet gedronken mag worden. De Greenpeace-kaart is geen actuele meting aan iedere kraan.
Een rode kleur bij je postcode roept een begrijpelijke vraag op: kan ik nog gewoon een glas water uit de kraan drinken? Greenpeace publiceerde op 22 september een kaart met PFAS-waarden voor Nederlandse postcodegebieden. De uitkomst vraagt om uitleg, maar is geen advies om kraanwater te laten staan. Het RIVM en de GGD zeggen dat je het kunt blijven drinken.
Wat Greenpeace precies berekende
Greenpeace liet meetgegevens van de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven analyseren. Volgens de methodologische verantwoording ging het om water van 183 productielocaties, gekoppeld aan 4.083 viercijferige postcodegebieden. De gebruikte concentraties zijn doorgaans gemiddelden van meerdere metingen over ongeveer één tot anderhalf jaar, tot eind juni 2026. Het is dus niet de uitslag van een meting aan jouw kraan op dit moment.
Volgens de organisatie woont 36 procent van de Nederlandse bevolking in gebieden waar haar berekende gemiddelde boven 4,4 nanogram per liter ligt, uitgedrukt in PFOA-equivalenten. Dat aandeel is een berekening van Greenpeace, niet een nieuwe landelijke meting of een zelfstandig door het RIVM vastgestelde uitkomst. De GGD Zaanstreek-Waterland zegt wel dat de bevindingen in lijn zijn met eerder RIVM-onderzoek.
Greenpeace meldt de hoogste waarden in delen van Noord- en Zuid-Holland. Voor Zaanstad noemt de organisatie 14,3 nanogram per liter PFOA-equivalent; voor Haarlem en Haarlemmermeer noemt zij 9,3 tot 14,3. Bij zulke plaatsnamen gaat het om een geografische toewijzing van water uit productiegebieden. Water kan binnen een postcodegebied van meer dan één locatie komen of worden gemengd.
Een advieswaarde is geen wettelijke grens
Het RIVM adviseert voor PFAS in drinkwater een gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram per liter PFOA-equivalent. Die rekenmaat weegt verschillende PFAS naar hun relatieve schadelijkheid. De huidige wettelijke drinkwatergrens is 100 nanogram per liter voor de som van twintig aangewezen PFAS. Dat is een andere verzameling en een andere manier van optellen; de getallen zijn niet rechtstreeks vergelijkbare metingen.
Een waarde boven het RIVM-advies betekent daarom niet automatisch dat een drinkwaterbedrijf de wet overtreedt. Volgens het RIVM voldoet Nederlands drinkwater aan de wettelijke PFAS-eis. Vitens, Waternet en branchevereniging Vewin benadrukken hetzelfde, terwijl zij ook vinden dat PFAS-vervuiling bij de bron moet worden verminderd.
Wat zegt dit over gezondheid?
Een gemeten concentratie bewijst niet dat een individuele bewoner ziek wordt of schade heeft opgelopen. Het RIVM berekende eerder dat mensen in Nederland gemiddeld meer PFAS via voedsel dan via drinkwater binnenkrijgen. Via drinkwater alleen lag die gemiddelde inname onder de gezondheidskundige grenswaarde; voedsel en drinkwater samen kwamen daarboven uit. Dat is een reden om de totale langdurige blootstelling terug te dringen, niet om uit een postcodekleur iemands gezondheid af te leiden.
De GGD zegt expliciet dat kraanwater gewoon gedronken kan worden. Ook de Rijksoverheid geeft geen advies om over te stappen op flessenwater. Waterbedrijven willen vooral minder vervuiling van rivieren en grondwater, zodat zuivering niet steeds moeilijker wordt.
Wat nog niet vaststaat
Veel oorspronkelijke meetrapporten zijn openbaar; Dunea publiceert bijvoorbeeld PFAS-rapportages. Greenpeace vermeldt echter dat WML, Vitens en WMD aanvullende niet-openbare cijfers leverden, vooral over TFA. Ook publiceert de vijf pagina’s tellende verantwoording geen volledige, navolgbare tabel die elke meting aan elk postcodegebied koppelt. Daardoor konden wij het landelijk percentage niet onafhankelijk herberekenen.
De kaart is bovendien gevoelig voor mengwater, veranderende leveringsgebieden en nieuwe metingen. Greenpeace voert tegelijk campagne voor een PFAS-verbod. Die inzet mag niet worden verward met een onafhankelijke officiële conclusie over individuele gezondheidsrisico’s. Wat de beschikbare bronnen wél ondersteunen: PFAS zit in het milieu en in sommige drinkwaterbronnen, verdere verlaging is wenselijk, en de bevoegde gezondheidsinstanties adviseren niet om te stoppen met kraanwater drinken.
Dit artikel geeft algemene informatie, geen persoonlijk medisch advies. Bespreek individuele gezondheidsvragen met een gekwalificeerde zorgverlener en volg actuele adviezen van uw drinkwaterbedrijf en bevoegde gezondheidsautoriteiten.
Bronnen en transparantie
- Greenpeace: volledige methode en beperkingen van de postcodechecker
- Greenpeace: bekendmaking van de analyse
- RIVM: PFAS in drinkwater, advieswaarde en wettelijke grens
- GGD Zaanstreek-Waterland: reactie en drinkwateradvies
- Dunea: openbare PFAS-meetrapportages
- Evides: reactie op de Greenpeace-actie
Feitvast controleerde de aangehaalde primaire documenten op 23 september 2026. De Greenpeace-uitkomsten zijn als externe analyse beschreven; de volledige landelijke berekening is niet onafhankelijk gereproduceerd. Correcties of nieuwe officiële meetgegevens verwerken wij na verificatie.
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
De analyse betreft Nederlandse drinkwaterbedrijven, Nederlandse postcodegebieden en de interpretatie van Nederlandse RIVM- en drinkwaternormen.
Transparantie
Updates en correcties
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
