Naar schatting tot 1 miljoen amfibieën verdwijnen jaarlijks in straatputten — deze 12 gemeenten komen in actie

Jaarlijks verdwijnen volgens de organisaties achter Pad uit de Put naar schatting een half miljoen tot één miljoen volwassen padden, kikkers en salamanders in straatkolken en rioleringen. In 2027 krijgen twaalf Nederlandse gemeenten een plan op maat om zulke knelpunten in kaart te brengen en aan te pakken.

De selectie betekent niet dat alle straatputten daar meteen worden verbouwd. Eerst volgen onder meer kaartanalyses, veldonderzoek en een lokaal uitvoeringsplan. Daarna bepaalt iedere gemeente welke maatregelen op welke plekken passend zijn. Dat onderscheid is belangrijk: het programma is een concrete stap, maar het resultaat staat nog niet vast.

Doet jouw gemeente mee?

Deze twaalf gemeenten zijn voor 2027 geselecteerd:

Zij ontvangen volgens de aankondiging een paddenplan op maat en 50 procent cofinanciering voor maatregelen. Bij de selectie is onder meer gekeken naar eerder genomen natuurmaatregelen, actieve vrijwilligers en relevante opleidingen. De projectorganisaties zagen bovendien kansen voor samenwerking tussen buurgemeenten.

Waarom zijn straatputten gevaarlijk voor padden?

Vooral tijdens de voorjaarstrek verplaatsen amfibieën zich tussen hun overwinteringsplek en het water waarin ze zich voortplanten. In bebouwd gebied kunnen hoge stoepranden hun route sturen. Een straatkolk wordt dan een val: een dier komt via het rooster of de opening beneden terecht en vindt niet altijd zelfstandig de weg terug.

De nieuwe aankondiging noemt ook druk verkeer en versnipperde leefgebieden als obstakels. Volgens de projectorganisaties is het aantal gewone padden in Nederland in ongeveer achttien jaar met circa 40 procent afgenomen. Dat betekent niet dat straatkolken die volledige daling verklaren. Het programma richt zich op één vermijdbaar risico in dorpen en steden.

Wat gaat er in 2027 gebeuren?

Een paddenplan begint niet bij een willekeurig gekozen put. RAVON brengt met GIS-analyses mogelijke knelpunten op kaart en controleert locaties in het veld. Vrijwilligers, studenten en gemeentelijke afdelingen kunnen daarbij worden betrokken. De verzamelde informatie wordt vervolgens vertaald naar een uitvoeringsplan.

Mogelijke ingrepen zijn:

• een ruwe paddentrap of ontsnappingshelling in een straatkolk;
• aangepaste stoepranden en veiligere oversteekplaatsen;
• beter beheer van groen, water en verbindingen tussen leefgebieden;
• een kleine Tiny Poel bij een school of kinderopvang;
• voorlichting voor bewoners en gemeentelijke medewerkers.

Niet iedere maatregel lost hetzelfde probleem op. Een ontsnappingsvoorziening helpt een dier dat al in een kolk zit, terwijl een aangepaste stoeprand juist kan voorkomen dat het dier naar de opening wordt geleid.

De organisatie achter het project stelt dat één paddentrap gemiddeld minimaal vijf amfibieën per jaar kan helpen. Dat is een effectraming van de uitvoerders, geen garantie voor iedere put. De opbrengst hangt af van de ligging, de trekroute, het onderhoud en de manier waarop een maatregel wordt uitgevoerd.

Wie eerst wil zien hoe zo’n ontsnappingsroute werkt, kan de korte officiële RAVON-video De paddentrap redt amfibieën bekijken. De video toont het principe; hij bewijst niet dat iedere kolk op dezelfde manier kan worden aangepast.

De tijdlijn: selectie, onderzoek en uitvoering

Deze tijdlijn voorkomt een verkeerde indruk: de aankondiging gaat over deelname aan een traject, niet over twaalf gemeenten die nu al aantoonbaar minder amfibieënsterfte hebben.

Wat betekent dit voor jou?

Woon je in een van de twaalf gemeenten, dan hoef je op dit moment niets aan straatkolken of stoepranden te veranderen. Zulke onderdelen van de openbare ruimte vallen onder de gemeente. Wel kan er in 2027 lokaal worden gevraagd om waarnemingen, vrijwilligers of deelname aan een buurtcampagne.

Staat jouw gemeente niet in de lijst? Pad uit de Put meldt dat niet-geselecteerde gemeenten in 2028 opnieuw kans maken en nu al contact kunnen opnemen voor de voorbereiding. Bewoners kunnen hun gemeente op het programma wijzen, maar moeten geen roosters openen of zelf constructies in straatputten plaatsen.

Zie je een pad, kikker of salamander in een put?

De projectorganisaties vragen inwoners om zulke waarnemingen vast te leggen. Dat helpt om probleemlocaties zichtbaar te maken. In de officiële handleiding voor het doorgeven van waarnemingen staat deze werkwijze:

1. noteer plaats, datum, soort en het aantal dieren;
2. voer de waarneming in via Waarneming.nl;
3. kies bij de methode ‘andere val’ wanneer het dier in een put of kolk zit;
4. ben je niet zeker van de soort, zet de waarneming dan niet op ‘zeker’ en voeg zo mogelijk een foto toe — zonder een levend dier in de ogen te flitsen;
5. meld een probleem met een kolk op de openbare weg ook bij de gemeente.

Voor hulp tijdens de voorjaarstrek kun je je aansluiten bij een lokale paddenwerkgroep via padden.nu. Een voorziening op eigen terrein is iets anders dan een straatkolk: voor een put, kelderkoekoek of kolk op eigen grond verwijst Pad uit de Put naar aparte particuliere instructies. In de openbare weg blijft de gemeente verantwoordelijk.

De aankondiging van de twaalf geselecteerde gemeenten verscheen op 1 oktober 2026. De uitleg van RAVON en de programmapagina voor gemeenten beschrijven de onderdelen, financiering en mogelijke maatregelen. RAVON licht ook toe waarom plaatsing, onderhoud en monitoring bij straatkolken samen moeten gaan. De genoemde landelijke aantallen en verwachte effecten zijn afkomstig van de organisaties die het project uitvoeren.