Recordlage Rijnafvoer dwingt vrachtschepen minder lading mee te nemen

De Rijn voert momenteel rond 540 kubieke meter water per seconde af. Volgens Deltares is dat een recordlaag niveau. Op delen van de rivier is de vaargeul nog maar 1,25 meter diep, waardoor binnenvaartschepen veel minder vracht kunnen meenemen of soms helemaal niet kunnen varen.

De gevolgen zijn al zichtbaar op Nederlandse vaarwegen. Tussen Arnhem en Zutphen geldt op de IJssel voor het eerst eenrichtingsverkeer. Bedrijven langs het Twentekanaal krijgen te maken met omvaarroutes en vertragingen. Deltares verwacht dat de afvoer in de komende twee weken niet veel verandert.

Minder water betekent minder lading

Een binnenvaartschip moet voldoende water onder de kiel houden. Daalt het rivierpeil, dan kan de schipper minder diep laden. Een groot schip vaart daardoor met een kleiner deel van zijn normale vracht, terwijl bemanning, brandstof en veel andere kosten blijven bestaan.

Deltares meldt een minimale vaargeuldiepte van 1,25 meter tussen Spijk en het Maas-Waalkanaal. Ter vergelijking: in het uitzonderlijk droge jaar 2018 daalde de afvoer bij Lobith tot 732 kubieke meter per seconde. De circa 540 kubieke meter van nu ligt daar duidelijk onder.

Dat wil niet zeggen dat elke vaarweg overal even ondiep is. Diepte, stroming en maatregelen verschillen per traject. Wel stijgen de kosten per vervoerde ton wanneer meer schepen of extra reizen nodig zijn om dezelfde hoeveelheid goederen te verplaatsen.

Een omweg van ongeveer 200 kilometer

Voor vervoer vanuit Duitsland naar het Twentekanaal kan de huidige situatie een omweg van ongeveer 200 kilometer betekenen. Schepen moeten dan via de Waal, het Amsterdam-Rijnkanaal en het IJsselmeer varen. Alternatieven over spoor en weg zijn niet altijd beschikbaar en kunnen infrastructuur belasten die al druk is.

Ook sluizen worden anders bediend om zoet water vast te houden. Bij laag rivierwater kan zout vanuit zee verder landinwaarts dringen. Langere sluiting van sluizen helpt drinkwater, landbouw en industrie, maar veroorzaakt vertraging voor de scheepvaart. Het Twentekanaal werd zelfs volledig gesloten omdat de veiligheid van kades en dijken in het geding was.

Voor consumenten volgt daar niet automatisch uit dat producten duurder worden. Transportkosten zijn maar één deel van een verkoopprijs en bedrijven kunnen routes, voorraden en vervoerswijzen aanpassen. Wel is de directe druk op binnenvaartbedrijven en industrie langs de vaarwegen reëel.

Niet alleen klimaatverandering

De laagste zomerse afvoer, gemeten als een gemiddelde over zeven dagen, vertoont volgens Deltares over 46 jaar een dalende trend. Klimaatverandering speelt daarbij een rol, maar is niet de enige verklaring. Ook veranderingen in landgebruik, watergebruik en het stroomgebied beïnvloeden hoeveel water uiteindelijk Nederland bereikt.

Alle klimaatscenario’s wijzen volgens het kennisinstituut op drogere omstandigheden. De waargenomen ontwikkeling past bij scenario’s met snelle klimaatverandering, maar één laagwaterperiode kan niet aan één oorzaak worden toegeschreven.

De komende weken blijft daarom vooral de actuele afvoer bepalend. Nieuwe neerslag in het stroomgebied kan de situatie veranderen, terwijl aanhoudende droogte beperkingen verlengt. Voor Nederland laat deze periode vooral zien hoe sterk goederenvervoer, zoetwaterbeheer en rivierveiligheid met elkaar verbonden zijn: meer ruimte voor het ene belang kan tijdelijk minder ruimte voor het andere betekenen.