Afsluitdijk heeft zes megapompen: waarom Nederland niet meer alleen op eb kan vertrouwen

De Afsluitdijk heeft er een nieuwe functie bij. Zes enorme pompen en nieuwe spuisluizen kunnen voortaan extra water uit het IJsselmeer naar de Waddenzee afvoeren. De installaties zijn op 1 oktober officieel in gebruik genomen. Samen geven ze de dijk 45 procent meer afvoercapaciteit.

Dat is nodig omdat water niet altijd vanzelf naar zee kan stromen. Door de stijgende zeespiegel wordt de tijd waarin dat lukt korter. Het nieuwe principe is daarom eenvoudig: spuien als het kan, pompen als het moet. Toch is de vernieuwing geen eindpunt. Rijkswaterstaat verwacht vanaf 2045 alweer extra capaciteit nodig te hebben.

Waarom was eb vroeger zo belangrijk?

Het IJsselmeer ontvangt water uit rivieren en omliggende gebieden. Om het peil te beheersen, laat Rijkswaterstaat overtollig water via sluizen naar de Waddenzee stromen. Dat heet spuien en werkt alleen wanneer het water aan de zeezijde lager staat dan in het IJsselmeer.

Bij laagwater helpt de zwaartekracht dus gratis mee. Maar als de zeespiegel stijgt, wordt het verschil tussen beide waterstanden kleiner en zijn zulke momenten korter. Ook harde wind kan het water aan de Waddenzeekant opstuwen. Precies dan kunnen de nieuwe pompen water blijven afvoeren.

Volgens de officiële bekendmaking van Rijkswaterstaat beschikt het gemaal over zes pompen. Een eerdere technische uitleg van dezelfde beheerder vermeldt een gezamenlijke capaciteit van 275.000 liter per seconde, oftewel 275 kubieke meter. Daarmee zou een olympisch zwembad in ongeveer negen seconden zijn gevuld.

Zes pompen van bijna twaalf meter hoog

Elke pomp is bijna twaalf meter hoog, heeft een doorsnede van 4,6 meter en weegt ongeveer 90 ton. Het gemaal bestaat uit twee groepen van drie pompen. Ze kunnen water 3,4 meter omhoog brengen en worden volgens Rijkswaterstaat gevoed met zonne-energie die op en rond de Afsluitdijk wordt opgewekt.

De pompen vervangen het spuien niet. Zolang het water vanzelf naar de Waddenzee kan stromen, blijft dat de voorkeursroute. Pompen kost immers energie. De extra techniek maakt het systeem vooral flexibeler op momenten waarop het getij niet meewerkt.

Wat is er nog meer veranderd?

De waterafvoer is maar één deel van het project. Over de volledige lengte van 32 kilometer is de Afsluitdijk verhoogd en versterkt. Bij Den Oever en Kornwerderzand kwamen nieuwe keersluizen die doorgangen bij extreem hoogwater kunnen afsluiten. Ook zijn nieuwe spuisluizen gebouwd en is ruimte gemaakt voor de vismigratierivier.

Met de ingebruikname is de grootschalige versterking afgerond, maar niet al het werk rond de dijk stopt. Onder meer de historische spuisluizen uit 1932 hebben volgens Rijkswaterstaat het einde van hun technische levensduur bereikt. Bruggen en het Vlietermonument vragen eveneens nog werkzaamheden.

Wat betekent dit voor Nederland?

De directe verandering zit in het waterbeheer: Rijkswaterstaat kan het peil van het IJsselmeer onder meer omstandigheden beheersen. Dat is van belang voor grote delen van Nederland, omdat te hoge waterstanden rond het meer wateroverlast kunnen vergroten.

Voor inwoners volgt uit de ingebruikname geen nieuwe waarschuwing of handeling. Ook betekent 45 procent extra capaciteit niet dat overstromingen onmogelijk zijn of dat de Afsluitdijk nu voor altijd klaar is. De beheerder schrijft juist dat door de stijgende zeespiegel vanaf 2045 meer afvoercapaciteit nodig zal zijn. Eerst ligt uitbreiding van de spuisluizen voor de hand; op langere termijn zal volgens Rijkswaterstaat steeds meer met extra pompen moeten gebeuren.

De zes megapompen zijn daarmee vooral een zichtbaar teken van een verschuiving: Nederland kan bij het afvoeren van water steeds minder alleen rekenen op het juiste moment van eb.