Waarom stemmen olifanten hun gebrom op elkaar af als ze samen roepen?

Wanneer verschillende olifanten tegelijk laag brommen, blijft in die kakofonie informatie over de situatie herkenbaar. In een analyse van 902 opnamen van wilde Afrikaanse savanneolifanten konden onderzoekers zes gedragscontexten beter dan toeval onderscheiden. Bij drie daarvan gingen opeenvolgende roepen tijdens een groepsuitwisseling bovendien meer op elkaar lijken.

Dat betekent niet dat de dieren zinnen vormen of een plan bespreken zoals mensen dat doen. De classificatie maakte geregeld fouten en de studie onderzocht patronen in geluid, niet wat een olifant bewust bedoelde. Wel laat het onderzoek zien dat overlappende roepen meer structuur bevatten dan eerder gemakkelijk te meten was.

Luisteren naar een kudde

De studie in Scientific Reports gebruikte opnamen uit Amboseli National Park in Kenia. Daar worden individuele olifanten sinds 1972 gevolgd en aan hun oren herkend. De geluidsopnamen waren afkomstig uit verschillende perioden tussen 1986 en 2022; het ging dus niet om één onafgebroken meetreeks.

De onderzoekers selecteerden 902 lage roepen, zogenoemde rumbles. Daarvan waren sommige afzonderlijk te horen en andere onderdeel van een chorus waarin meerdere dieren tegelijk riepen. De roepen waren gekoppeld aan zes waargenomen situaties, waaronder begroetingen, contactroepen en een context waarin dieren zich klaarmaakten om te vertrekken.

Met akoestische kenmerken trainden de onderzoekers modellen om de context te voorspellen. Dat lukte bij afzonderlijke én overlappende roepen statistisch beter dan toeval. De prestaties waren echter bescheiden. Precisie en herkenning lagen afhankelijk van de analyse grofweg tussen 0,31 en 0,47, en sommige situaties werden vaak met elkaar verward.

Drie soorten roepen groeiden naar elkaar toe

Een tweede analyse richtte zich op 92 uitwisselingen met meerdere roepers. De onderzoekers bekeken of opeenvolgende lage roepen akoestisch dichter bij elkaar kwamen. Dat gebeurde bij drie van de zes contexten: een ritmische roepvorm, contactroepen en begroetingen. Bij de andere drie vonden ze geen overtuigend effect.

Zo’n toenadering heet akoestische convergentie. Mensen doen iets vergelijkbaars wanneer gesprekspartners onbewust delen van elkaars spreektempo of uitspraak overnemen. Bij dieren kan convergentie samenhangen met sociale afstemming, maar de studie bewijst niet waarom de olifanten dit doen. De onderzoekers stellen voor dat het gezamenlijke signaal groepscoördinatie kan ondersteunen; dat blijft een interpretatie die verder getest moet worden.

Geen vertaalmachine voor olifantentaal

De gegevens hebben duidelijke grenzen. De opnamen kwamen uit één intensief gevolgde populatie. Lange uitwisselingen konden minuten duren, terwijl de geanalyseerde fragmenten vaak maar een deel daarvan bevatten. Bovendien daalde de herkenning wanneer modellen werden getest op andere individuele dieren of families. Dat wijst erop dat een roep niet alleen de situatie weerspiegelt, maar ook kenmerken van de roeper of familiegroep.

Voor Nederlandse lezers verandert er praktisch niets. De waarde zit in een beter begrip van diercommunicatie: onderzoek hoeft overlappende geluiden niet langer als onbruikbare ruis terzijde te schuiven. De methode kan later helpen om groepsroepen van olifanten en mogelijk andere sociale dieren systematischer te bestuderen.

De studie werd gefinancierd door onder meer de National Geographic Society, The Elephant Sanctuary, Oakland Zoo, meerdere stichtingen en anonieme donoren. De auteurs melden geen concurrerende belangen. Een volgende stap is dezelfde patronen in andere populaties en langere, vollediger vastgelegde interacties te toetsen. Pas dan wordt duidelijk hoe algemeen dit gezamenlijke gebrom werkelijk is.