Nieuw middel bij zeldzame ALS-vorm: Ionis meldt positief resultaat, ook Nederlanders deden mee

Voor mensen met een zeldzame erfelijke vorm van ALS is er nieuws uit een internationale geneesmiddelenstudie. Het bedrijf Ionis meldde op 22 september een voorlopig positief resultaat voor ulefnersen bij FUS-ALS. Het gaat om een eerste bedrijfsmededeling over een klinische proef, niet om een gepubliceerd bewijs dat het middel voor patiënten beschikbaar of goedgekeurd is.

FUS-ALS ontstaat door veranderingen in het FUS-gen. Ulefnersen is een experimenteel middel dat aangrijpt op het RNA dat betrokken is bij de aanmaak van het FUS-eiwit. Het is specifiek voor deze genetische vorm onderzocht, niet voor alle mensen met ALS.

Wat is er precies gemeld?

Volgens de mededeling van Ionis verschilde de groep die ulefnersen kreeg statistisch van de placebogroep op de vooraf vastgelegde gecombineerde hoofduitkomst. Die uitkomst weegt veranderingen in dagelijks functioneren samen met onder meer het moment waarop beademing of een vervroegde overstap in de studie nodig werd. Het bedrijf noemt een p-waarde van 0,0005 voor de primaire analyse van 73 deelnemers.

Die waarde vertelt niet hoeveel een individuele patiënt er mogelijk op vooruitging, hoeveel mensen langer zonder beademing bleven of hoe groot een verschil in overleving was. Zulke absolute uitkomsten en volledige effectgroottes staan niet in de mededeling. Ionis meldt ook gunstige secundaire uitkomsten en spreekt van een overwegend mild of matig bijwerkingenprofiel, maar publiceert de volledige gegevens daarover nog niet. We kunnen die claims daarom nog niet zelfstandig beoordelen.

Hoe werd de studie opgezet?

Het openbare onderzoeksregister NCT04768972 beschrijft FUSION als een internationale, gerandomiseerde, dubbelblinde en placebogecontroleerde studie bij mensen met genetisch bevestigde FUS-ALS. De geregistreerde hoofduitkomst combineert functioneren en overlevingsgerelateerde gebeurtenissen tot studiedag 505. Het register vermeldt 89 ingeschreven deelnemers en noemt UMC Utrecht als onderzoekslocatie. Er zijn daar nog geen resultaten geplaatst.

Ionis gebruikt 73 mensen voor de aangekondigde primaire analyse. Waarom deze groep kleiner is dan het totale aantal ingeschreven deelnemers, kan uit de nu beschikbare resultaten niet worden vastgesteld. Ook beschrijven het huidige register en de bedrijfsmededeling de duur van het geblindeerde deel niet op dezelfde manier. De volledige studiepublicatie moet deze punten ophelderen.

Wat is de Nederlandse betekenis?

Volgens Stichting ALS Nederland deden veertien mensen met FUS-ALS uit Nederland mee aan de studie. Het ALS Centrum van UMC Utrecht was een onderzoekslocatie. Dat maakt de Nederlandse betrokkenheid concreet. De stichting bespreekt de uitkomsten positief, maar baseert zich daarbij op de aangekondigde resultaten; zij publiceert geen onafhankelijke volledige analyse.

Voor patiënten in Nederland verandert de behandeling nu niet. Ulefnersen heeft wel een Europese weesgeneesmiddelstatus, maar de EMA benadrukt dat zo’n status geen toelating tot de markt is. Stichting ALS Nederland meldt eveneens dat het middel nog niet is goedgekeurd. Wanneer gedetailleerde resultaten verschijnen en of een vergunning volgt, is onbekend.

Ionis en ontwikkelpartner Otsuka hebben een financieel belang bij het middel. Hun aangekondigde uitkomst is belangrijk nieuws over een zorgvuldig opgezet onderzoek, maar de klinische grootte van het effect en de volledige veiligheidsbalans moeten nog openbaar en onafhankelijk beoordeelbaar worden. Het bedrijf zegt de gegevens later op een congres en in een wetenschappelijk tijdschrift te willen presenteren.

Dit artikel geeft algemene informatie over onderzoek en is geen persoonlijk medisch advies. Bespreek vragen over uw eigen zorg met een gekwalificeerde behandelaar.