Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Onafhankelijke beoordeling van een nationaal screeningsprogramma. De vaste commissie Bevolkingsonderzoek woog de voordelen en nadelen van de oorspronkelijke 13-wekenecho-opzet op basis van het eerste geanalyseerde jaar van de IMITAS-studie. Het betreft geen gerandomiseerde klinische trial en geen ministerieel besluit.
- Steekproef of materiaal
- In het eerste jaar werden 173.129 zwangerschappen geregistreerd en bij 129.704 zwangerschappen werd een 13-wekenecho verricht. De analyse omvatte 1.313 vervolgonderzoeken met geavanceerd ultrageluid.
- Vakblad of publicatie
- Gezondheidsraad, advies nr. 2026/17, 22 september 2026
- Onderzoeksinstelling
- Gezondheidsraad, vaste commissie Bevolkingsonderzoek
- Financiering
- Het advies vermeldt dat de financiële middelen en subsidievoorwaarden van de IMITAS-studie onvoldoende waren om gegevens over een langere periode te verzamelen en analyseren. Voor het advies zelf wordt geen afzonderlijke commerciële financiering vermeld.
- Belangenverklaring
- Het advies noemt de commissieleden, geraadpleegde deskundigen en waarnemers; geraadpleegde deskundigen en waarnemers hadden geen stemrecht en droegen geen verantwoordelijkheid voor de inhoud. Het geraadpleegde advies vermeldt geen commerciële belangen die aan de conclusie zijn gekoppeld.
Belangrijkste beperking
De beoordeling gebruikt uitsluitend het eerste programmajaar, van november 2021 tot november 2022. Echoscopisten hebben sindsdien meer ervaring opgedaan en de NIPT is inmiddels structureel landelijk aangeboden, waardoor de huidige prestaties en nut-risicoverhouding kunnen verschillen.
Wat dit niet bewijst
Het advies bewijst niet dat de 13-wekenecho ineffectief is, bepaalt niet wat voor een individuele zwangerschap de juiste keuze is en is geen wet of besluit van de minister.
Wie tijdens een zwangerschap een echo krijgt, hoopt vooral op betrouwbare duidelijkheid. Een vroege uitslag kan meer tijd geven voor vervolgonderzoek en moeilijke keuzes, maar een onterechte waarschuwing of gemiste afwijking kan juist onzekerheid veroorzaken. Die afweging staat centraal in een nieuw advies over de 13-wekenecho.
De Gezondheidsraad adviseert de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om de echo in de oorspronkelijke onderzoeksopzet nog niet structureel aan te bieden. Dat is een onafhankelijk wetenschappelijk advies, geen ministerieel besluit en geen nieuwe wet. Het is ook geen bewijs dat de 13-wekenecho geen waarde heeft.
Waarom de raad nu afremt
Sinds het najaar van 2021 wordt de 13-wekenecho tijdelijk aangeboden binnen de IMITAS-studie. De Gezondheidsraad beoordeelde de resultaten van het eerste programmajaar, van 1 november 2021 tot 1 november 2022. In die periode werden 173.129 zwangerschappen geregistreerd en vonden 129.704 echo’s plaats.
Bij 1.313 uitgevoerde vervolgonderzoeken met geavanceerd ultrageluid (GUO) werd in 531 gevallen een afwijking vastgesteld. Bij 775 van deze GUO’s bleek achteraf geen blijvende afwijking aanwezig: 586 keer werd bij het vervolgonderzoek niets gevonden en 189 bevindingen herstelden spontaan vóór 24 weken. Daarmee was 60 procent van de onderzochte vervolgtrajecten volgens de evaluatie fout-positief.
Daarnaast werden 1.164 afwijkingen gemist die later in de zwangerschap aan het licht kwamen. De analyse noemt 1.008 afwijkingen die in het eerste trimester niet detecteerbaar werden geacht, omdat bijvoorbeeld een orgaansysteem nog niet ver genoeg ontwikkeld was. Ongeveer 150 gemiste afwijkingen golden als altijd of vaak al vroeg detecteerbaar.
Een screeningsecho is geen diagnose
Deze aantallen beschrijven de werking van een bevolkingsprogramma, niet de uitkomst voor één zwangerschap. Een afwijkende screeningsecho moet met vervolgdiagnostiek worden beoordeeld. Omgekeerd kan een normale screeningsecho niet garanderen dat er geen aangeboren afwijking bestaat.
De commissie erkent ook de mogelijke voordelen. Vroege opsporing kan meer tijd geven om een diagnose en prognose te verduidelijken en om keuzes te overwegen. Volgens de raad woog dat voordeel in de onderzochte eerstejaarsopzet op populatieniveau echter niet op tegen het aantal fout-positieve uitslagen, gemiste afwijkingen en incomplete metingen.
De gegevens zeggen niet alles over 2026
De belangrijkste beperking is de leeftijd van de evaluatie. Alleen het eerste programmajaar is geanalyseerd. Echoscopisten hebben daarna meer ervaring opgedaan, wat het aantal incomplete of foutieve uitslagen kan hebben veranderd. Ook is de NIPT inmiddels structureel landelijk beschikbaar. Dat kan invloed hebben op welke zwangerschappen een 13-wekenecho krijgen en welke afwijkingen daar nog worden gevonden.
Recente gegevens ontbreken. Daardoor kan de Gezondheidsraad niet vaststellen hoe groot deze effecten zijn of hoe gunstig de verhouding tussen baten en nadelen nu is. De oorspronkelijke onderzoeksopzet afwijzen als structureel programma is dus iets anders dan concluderen dat iedere huidige 13-wekenecho ineffectief is.
Wat kan er nu veranderen?
De raad noemt verschillende routes voor verbetering. Het echoprotocol kan worden aangepast, bijvoorbeeld door structuren die rond dertien weken moeilijk betrouwbaar te beoordelen zijn anders te behandelen. Ook kunnen verwijsregels worden aangescherpt, kan de uitslag van de NIPT waar mogelijk eerder worden betrokken en kan worden onderzocht of de termijnecho en 13-wekenecho beter op elkaar kunnen aansluiten.
Dit is direct relevant voor Nederland: het advies gaat over de inrichting van de Nederlandse prenatale screening en is aan de Nederlandse minister gericht. De minister moet nog bepalen wat er met de aanbevelingen gebeurt. Daarvoor zijn volgens de raad actuele gegevens en overleg met beroepsgroepen nodig.
Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en is geen persoonlijk medisch advies. Bespreek vragen over prenatale screening en uw eigen situatie met een gekwalificeerde zorgverlener.
Bronnen
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
Het advies gaat rechtstreeks over de inrichting van prenatale screening in Nederland en is gericht aan de Nederlandse minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Transparantie
Updates en correcties
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
