Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Landelijke publiekscampagne per geboortejaar; vaccinatiegraad 2025 berekend met gepseudonimiseerde huisartsgegevens uit Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn.
- Steekproef of materiaal
- Circa 1,1 miljoen geplande uitnodigingen in 2026; de vaccinatiegraadpercentages komen uit de landelijke Nivel-monitor over de campagne van 2025.
- Vakblad of publicatie
- RIVM-publieksinformatie, gewijzigd 1 oktober 2026; Nivel-monitor gepubliceerd 2 oktober 2026; RIVM-rapport 2026-0051.
- Onderzoeksinstelling
- RIVM en Nivel
- Financiering
- De Nivel-monitor wordt uitgevoerd in opdracht van het RIVM. Het RIVM-achtergronddocument is opgesteld in opdracht van VWS en de Gezondheidsraad.
- Belangenverklaring
- De publiekscampagne wordt gecoördineerd door het RIVM; Nivel analyseert de vaccinatiegraad in opdracht van het RIVM.
Belangrijkste beperking
De 66 procent vaccinatiegraad is gemeten onder uitgenodigde mensen in 2025 en voorspelt niet hoeveel mensen de prik in 2026 zullen halen.
Wat dit niet bewijst
Niet bewezen is dat iedere uitgenodigde zonder vaccinatie ziek wordt, dat de prik alle pneumokokkentypen voorkomt of dat de 2026-opkomst gelijk zal zijn aan die van 2025.
1,1 miljoen uitnodigingen voor de pneumokokkenprik — valt die van jou ook op de mat?
Ben je geboren in 1966 of in 1948, 1949, 1950, 1951 of 1952? Dan krijg je dit najaar een uitnodiging voor de pneumokokkenprik. Volgens het RIVM ontvangen in oktober en november ongeveer 1,1 miljoen mensen een brief van hun huisarts of instellingsarts.
De prik is niet verplicht. De brief is bedoeld om mensen van 60 jaar en een oudere groep opnieuw een keuze te laten maken over bescherming tegen ernstige ziekte door pneumokokken. Hieronder staat wat voor deze campagne telt, waarom sommige mensen opnieuw worden uitgenodigd en wat je moet doen als de brief niet komt.
Let op met oudere informatie: artikelen die geboortejaar 1965 of mensen uit 1947 en eerder noemen, beschrijven de campagne van 2025. Voor 2026 noemt de op 1 oktober bijgewerkte RIVM-pagina geboortejaar 1966 en de jaren 1948 tot en met 1952.
Wie is in 2026 aan de beurt?
| Geboortejaar | Leeftijd in 2026 | Waarom nu? |
|---|---|---|
| 1966 | 60 jaar | Dit is de nieuwe jaargroep die op 60-jarige leeftijd instroomt. |
| 1948–1952 | 74–78 jaar | Deze groep kreeg ongeveer vijf jaar geleden een aanbod met het vorige vaccin en komt nu aan de beurt voor PCV20. |
De uitnodiging bevat normaal gesproken een datum en tijd. Het RIVM adviseert om op dat moment te komen, omdat huisartsen daarvoor personeel en soms een externe locatie regelen. Past de afspraak niet of ben je ziek, overleg dan met de huisarts over een ander moment.
Waarom krijgen sommige mensen opnieuw een brief?
Tot en met 2024 gebruikte het programma vooral PPV23, een vaccin dat na vijf jaar opnieuw moest worden gegeven. Sinds het najaar van 2025 gebruiken huisartsen PCV20. Dit vaccin richt zich op twintig typen pneumokokken en biedt volgens het RIVM langduriger bescherming.
Daarom kan iemand die eerder al een pneumokokkenprik kreeg toch opnieuw een uitnodiging ontvangen. Dat is geen administratieve fout. De uitnodigingen worden per geboortejaar verstuurd, niet precies vijf jaar na iemands persoonlijke prikdatum.
Heb je buiten het landelijke programma zelf een prik gekocht of kreeg je via een medisch specialist een ander pneumokokkenvaccin? Overleg dan met de huisarts. Het juiste interval kan afhangen van het vaccin dat je eerder kreeg.
Hoeveel mensen halen de prik?
De eerste landelijke cijfers over het nieuwe vaccin gaan over 2025, niet over de lopende campagne. Nivel berekende met gepseudonimiseerde huisartsgegevens dat 66 procent van de uitgenodigde mensen de pneumokokkenprik haalde. De verschillen per leeftijd waren groot.
| Uitgenodigde groep in 2025 | Aandeel dat de pneumokokkenprik haalde |
|---|---|
| Alle uitgenodigden | 66% |
| 60-jarigen | 43% |
| 79-jarigen | 74% |
De 43 en 74 procent zijn dus leeftijdsuitsneden binnen de pneumokokkencampagne. Ze mogen niet worden opgeteld en zeggen nog niets over de opkomst in 2026. Ter vergelijking meldde Nivel voor de griepprik in 2025 een vaccinatiegraad van 54 procent onder alle daarvoor uitgenodigde mensen, maar dat programma heeft een andere doelgroep.
Wat doet de prik — en wat niet?
Pneumokokken zijn bacteriën die onder meer longontsteking, bloedvergiftiging en hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken. Vooral oudere mensen kunnen er ernstig ziek van worden, ook wanneer zij zich daarvoor gezond voelden.
Volgens het RIVM verkleint vaccinatie de kans op een longontsteking door pneumokokken met ongeveer 30 procent. De kans dat de bacterie in de bloedbaan of het zenuwstelsel terechtkomt, wordt ongeveer gehalveerd. Dat zijn relatieve risicoreducties: de prik voorkomt niet iedere longontsteking en beschermt niet tegen alle ruim honderd bekende pneumokokkentypen.
PCV20 richt zich op twintig typen die bij ouderen belangrijk zijn. Je kunt na vaccinatie dus nog steeds een pneumokokkeninfectie krijgen. De bedoeling is de kans op ernstige ziekte, ziekenhuisopname en overlijden kleiner te maken.
Wat moet je nu doen?
| Jouw situatie | Praktische stap |
|---|---|
| Geboren in 1966 of 1948–1952 en je hebt een brief | Controleer datum en tijd en neem de brief mee volgens de instructies van je huisarts. |
| Je hoort bij de doelgroep, maar kreeg geen brief | Neem contact op met je huisarts of instellingsarts. |
| Je bent alleen verkouden | Volgens het RIVM kun je de prik doorgaans gewoon halen. |
| Je hebt koorts boven 38 °C, binnenkort een operatie of eerder een ernstige allergische reactie gehad | Overleg eerst met je huisarts. |
| Je krijgt ook de griep- of coronaprik | Die kunnen volgens het RIVM veilig tegelijk of kort na elkaar worden gegeven. |
| Je valt niet in deze geboortejaren maar wilt de prik | Bespreek de mogelijkheden met je huisarts; buiten het programma betaal je vaccin en toediening meestal zelf. |
Wanneer zijn andere geboortejaren aan de beurt?
Het RIVM voert het programma stapsgewijs uit. De planning in het actuele achtergronddocument is:
| Jaar | Geplande geboortejaren |
|---|---|
| 2026 | 1948–1952 en 1966 |
| 2027 | 1953–1956 en 1967 |
| 2028 | 1957–1960 en 1968 |
| 2029 | 1961–1964 en 1969 |
| 2030 | 1970 |
Deze planning maakt duidelijk waarom niet alle zestigplussers tegelijk een brief krijgen. Voor de lopende campagne blijft de uitnodiging van de huisarts leidend. Het actuele geboortejaar kun je ook controleren op de RIVM-pagina over de pneumokokkenprik.
De praktische antwoorden over een ontbrekende brief, eerdere vaccinatie, koorts en gelijktijdige prikken staan in de vragen en antwoorden van het RIVM. De opkomstcijfers komen uit de Nivel-monitor over 2025. Het RIVM-achtergronddocument bevat de meerjarenplanning en de wetenschappelijke context.
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
De najaarscampagne betreft circa 1,1 miljoen mensen in Nederland. De precieze geboortejaren, uitnodigingsroute en handelingsadviezen zijn Nederlands.
Transparantie
Updates en correcties
Inhoudelijke update: RIVM heeft de campagne voor 2026 geopend voor geboortejaar 1966 en de jaren 1948 tot en met 1952; Nivel publiceerde tegelijk de eerste opkomstcijfers voor PCV20 in 2025.
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
