Vier zwangere apen leken aan de buitenkant niet ziek. Toch bleek hun placenta al volop in de afweerstand te staan. Dat onverwachte verschil is de kern van een nieuwe dierstudie naar griep tijdens de zwangerschap.
De onderzoekers besmetten 11 zwangere varkensstaartmakaken in het derde trimester met een H1N1-griepvirus. Vijf dagen later onderzochten ze de moeders, placenta’s en foetussen. De uitkomst is relevant voor de wetenschap, maar vraagt om een voorzichtige vertaling: dit was geen onderzoek bij zwangere vrouwen en het laat niet zien dat iedere griep tijdens een zwangerschap schade veroorzaakt.
Griep en de placenta in 30 seconden
De placenta reageerde bij de besmette apen alsof er groot alarm was. Afweergenen werden actiever, terwijl processen voor groei en onderhoud werden afgeremd. Het virus zelf werd niet in de onderzochte foetale organen gevonden. De studie laat een mogelijk biologisch mechanisme zien, geen voorspelling voor een individuele zwangerschap.
Wat deden de onderzoekers precies?
De collegiaal getoetste studie in Science Advances vergeleek 11 besmette zwangere makaken met 16 niet-besmette historische controles. De apen kregen de griepvariant A/California/07/2009, beter bekend als de pandemische H1N1-variant uit 2009.
Bij microscopisch onderzoek bleken alle 11 besmette moeders longontsteking te hebben. Opvallend is dat vier apen uiterlijk geen duidelijke ziekteverschijnselen vertoonden. De zichtbare ernst van de ziekte voorspelde dus niet goed hoe sterk de placenta reageerde.
De placenta activeerde onder meer een zogenoemde type-I-interferonreactie. Dat is een vroeg alarmsysteem waarmee cellen een virus proberen af te remmen. Tegelijk waren genen die betrokken zijn bij celdeling, stofwisseling en het verwerken van eiwitten minder actief.
In gewone taal: de placenta leek energie te verschuiven van dagelijks onderhoud naar verdediging. Dat is een aannemelijke uitleg van de onderzoekers, maar nog geen bewijs dat die verschuiving bij mensen tot blijvende schade leidt.
Bereikte het griepvirus de foetus?
In geen van de onderzochte foetale organen werd griepvirus aangetroffen. In twee van de 11 placenta’s vonden de onderzoekers wel een kleine hoeveelheid viraal RNA. Dat wijst niet op een brede overdracht van het virus naar de foetus.
Wel zagen de onderzoekers veranderingen in groepen afweercellen in onder meer foetale longen, lymfeklieren en bloed. Sommige van die veranderingen hingen samen met hoe ernstig de moeder ziek was. Het onderzoek suggereert daarmee dat een infectie bij de moeder het afweermilieu van de foetus kan beïnvloeden zonder dat het virus zelf de foetus binnendringt.
| De studie vond | De studie bewees niet |
|---|---|
| Een sterke afweerreactie in de placenta van besmette apen | Dat iedere zwangere vrouw met griep dezelfde reactie heeft |
| Minder activiteit van genen voor groei en onderhoud | Dat dit automatisch blijvende placentaschade veroorzaakt |
| Geen virus in de onderzochte foetale organen | Dat griep tijdens de zwangerschap nooit gevolgen heeft |
| Twee doodgeboren vruchten in de besmette groep | Dat de placentareactie de doodsoorzaak was |
Hoe moeten we de twee doodgeboren vruchten lezen?
Twee van de 11 besmette zwangerschappen eindigden in doodgeboorte, tegenover geen van de 16 controles. Dat is een ernstig signaal, maar het aantal is te klein om een oorzaak vast te stellen. De onderzoekers waarschuwen zelf dat de gevallen niet zonder meer aan de placentareactie mogen worden toegeschreven.
Daar komt bij dat de controlegroep historisch was: de niet-besmette dieren zijn niet allemaal gelijktijdig in exact dezelfde proef gevolgd. Ook eindigde de observatie al vijf dagen na besmetting. De studie vertelt dus veel over de eerste afweerreactie, maar weinig over herstel of gevolgen later in de zwangerschap.
Wat betekent dit voor zwangeren in Nederland?
De studie verandert het Nederlandse vaccinatieadvies niet. Ze geeft vooral een mogelijke biologische verklaring voor de bestaande waarschuwing dat zwangeren en jonge baby’s door griep ernstiger ziek kunnen worden.
Volgens het RIVM hebben baby’s van gevaccineerde moeders ongeveer 35 procent minder kans om griep te krijgen. Hun kans op een ziekenhuisopname door griep is ongeveer 70 procent lager. Voor de zwangere zelf is de kans op griep volgens het RIVM ongeveer 50 procent lager na vaccinatie.
Ben je tussen 15 oktober en 1 maart 22 weken of langer zwanger, dan kun je de gratis griepprik halen bij de jeugdgezondheidszorg of het consultatiebureau. Je maakt daarvoor zelf een afspraak. Wie vanwege een medische aandoening al in aanmerking komt voor de jaarlijkse griepprik, blijft die via de huisarts krijgen en kan ook vóór 22 weken zwangerschap worden gevaccineerd.
De belangrijkste conclusie
De opvallendste bevinding is niet dat het virus de foetus bereikte, want daarvoor vonden de onderzoekers geen bewijs. Het is dat de placenta bij apen krachtig reageerde, ook wanneer de moeder aan de buitenkant nauwelijks ziek leek.
Dat maakt de studie wetenschappelijk belangrijk, maar niet geschikt om het persoonlijke risico van een zwangere te berekenen. Daarvoor zijn grotere studies bij mensen en langere vervolgmetingen nodig.
Medische informatie in dit artikel is algemeen en vervangt geen persoonlijk advies. Ben je zwanger en ziek, of maak je je zorgen over je zwangerschap, neem dan contact op met je verloskundige, huisarts of behandelaar.
Bronnen
Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 8 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Experimentele dierstudie waarin 11 zwangere varkensstaartmakaken in het derde trimester met H1N1-influenza werden besmet en vijf dagen later zijn vergeleken met 16 niet-besmette historische controles.
- Steekproef of materiaal
- 11 besmette zwangere makaken en 16 niet-besmette historische controles.
- Vakblad of publicatie
- Science Advances
- Onderzoeksinstelling
- University of Washington en Washington National Primate Research Center
- Financiering
- Amerikaanse National Institutes of Health-beurzen en een AOA Carolyn Kuckein Student Research Fellowship, zoals vermeld door UW Medicine.
- Belangenverklaring
- Een volledige belangenverklaring kon in de openbaar toegankelijke samenvatting niet onafhankelijk worden gecontroleerd.
Belangrijkste beperking
Het gaat om een kleine dierstudie met makaken, een korte observatieperiode van vijf dagen en historische controles. De resultaten kunnen niet één op één naar menselijke zwangerschappen worden vertaald.
Wat dit niet bewijst
Niet bewezen is dat een griepinfectie bij iedere zwangere dezelfde placentareactie veroorzaakt, dat de gevonden reactie blijvende schade geeft, of dat de twee doodgeboren vruchten door deze placentareactie zijn veroorzaakt.
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
De dierstudie verandert het Nederlandse vaccinatieadvies niet. Zwangeren kunnen bij het RIVM controleren of zij vanaf 22 weken in aanmerking komen voor de gratis griepprik; bij een medische indicatie loopt de uitnodiging via de huisarts.
Transparantie
Updates en correcties
Inhoudelijke update: De collegiaal getoetste studie verscheen op 9 oktober 2026 in Science Advances.
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
