Sommige fruitvliegen worden juist ’s nachts actief als ze een partner zoeken

Bij sommige onderzochte fruitvliegen ontstond juist ’s nachts extra activiteit wanneer mannetjes en vrouwtjes samenkwamen. Andere geteste soorten werden eerder overdag actiever. De nieuwe studie laat zien dat partnercontact het tijdstip van activiteit kan verschuiven, maar bewijst niet dat alle fruitvliegen dit doen of dat het effect in het wild blijvend is.

Het onderzoek in Nature Ecology & Evolution verscheen op 22 september. De onderzoekers vergeleken activiteitspatronen van 21 soorten uit het geslacht Drosophila. Ze bekeken onder meer vliegen die alleen zaten en gemengde groepen met mannetjes en vrouwtjes. Het resultaat is geen algemene regel voor alle fruitvliegen: de richting van de verandering verschilde tussen de geteste soorten.

Partner zoeken verandert het tijdstip

Bij sommige soorten nam de activiteit in de nacht toe zodra mannetjes en vrouwtjes elkaar konden ontmoeten. Bij andere soorten lag de verschuiving juist overdag. De onderzoekers koppelen dat verschil aan de manier waarop de vliegen een partner waarnemen. Soorten die sterk op chemische signalen vertrouwen, vertoonden vaker een nachtelijke verschuiving; bij soorten die voor de balts meer op zicht leunen, ging de activiteit eerder naar de dag.

‘Balts’ betekent hier het gedrag waarmee dieren een partner benaderen en proberen te paren. Het gaat dus niet om een geheim slaapritme dat voor alle vliegen ineens verandert, maar om gedrag in een specifieke sociale situatie. Bij Drosophila melanogaster onderzochten de wetenschappers ook zenuwcellen en de signaalstof dopamine. Die proeven wijzen op een route die activiteit en seksuele motivatie kan verbinden zonder de biologische klok zelf te verzetten.

Van proefopstelling naar leefomgeving

De studie combineert gecontroleerde gedragsexperimenten met waarnemingen onder meer natuurlijke omstandigheden. Dat maakt het effect biologisch interessant, maar de meeste vergelijkingen tussen soorten komen uit proeven met vastgelegde groepen, licht en temperatuur. In een echte leefomgeving spelen ook voedsel, roofdieren en het weer mee. De studie meet niet of de gevonden tijdverschuiving daar blijvend is of aantoonbaar helpt om soorten naast elkaar te laten bestaan.

Voor lezers in Nederland zit de waarde vooral in het inzicht: dieren kunnen hun activiteitstijd aanpassen aan een ontmoeting met soortgenoten, en niet uitsluitend aan daglicht of hun interne klok. Er is geen afzonderlijk effect op Nederlandse fruitvliegen of ecosystemen vastgesteld. De volgende vraag is hoe vaak dit gedrag buiten de proefopstelling voorkomt en welke gevolgen het daar werkelijk heeft.

De auteurs melden financiering van Franse, Europese en Indo-Franse onderzoeksprogramma’s en verklaren geen belangenconflicten. Numerieke brongegevens en analysecode zijn beschikbaar via een onderzoeksarchief; niet alle ruwe gedragsbestanden zijn openbaar gedeponeerd.