Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Lopende, gerandomiseerde non-inferioriteitsstudie in acht Europese landen; tussentijdse analyse na gemiddeld 5,5 jaar, met correctie voor ontbrekende vijfjaarscontrole via inverse probability weighting.
- Steekproef of materiaal
- 10.799 mensen na verwijdering van hoog-risico adenomen: 5.398 toegewezen aan eerste controle na vijf jaar en 5.401 aan controle na drie jaar.
- Vakblad of publicatie
- New England Journal of Medicine, online gepubliceerd op 16 september 2026
- Onderzoeksinstelling
- EPoS Study Group, met deelname van onder meer Amsterdam UMC
- Financiering
- Volgens de publicatie gefinancierd door de Research Council of Norway en andere publieke en non-profitfinanciers; Amsterdam UMC noemt ook KWF Kankerbestrijding.
- Belangenverklaring
- De volledige auteursverklaringen staan bij het NEJM-artikel; uit de beschikbare samenvatting volgt geen grond om commerciële onafhankelijkheid te veronderstellen of uit te sluiten.
Belangrijkste beperking
Dit is een vooraf geplande tussentijdse analyse; de primaire uitkomst is darmkanker na tien jaar. Niet iedereen onderging de geplande vijfjaarscontrole, waarvoor statistisch is gecorrigeerd.
Wat dit niet bewijst
De studie bewijst niet dat iedere patiënt persoonlijk vijf jaar kan wachten, dat controlecoloscopie overbodig is of dat de Nederlandse richtlijn al is veranderd.
Na het verwijderen van een risicovolle darmpoliep volgt vaak jaren later opnieuw een coloscopie. Zo’n onderzoek kan kanker of nieuwe voorlopers opsporen, maar vraagt ook voorbereiding, tijd en capaciteit. De vraag is daarom niet of controle belangrijk is, maar hoe snel die werkelijk nodig is.
Een grote Europese studie geeft daar een nieuw, voorzichtig antwoord op. Bij mensen met verwijderde hoog-risico adenomen bleek een eerste controle na vijf jaar op de vijfjaarsuitkomst niet slechter dan een eerste controle na drie jaar, binnen de vooraf afgesproken statistische grens. Dat is relevant voor de Nederlandse zorg, maar nog geen persoonlijk advies om een afspraak uit te stellen.
Bij minder dan één op de honderd werd darmkanker gevonden
De onderzoekers verdeelden 10.799 deelnemers willekeurig over twee groepen. In de ene groep stond de eerste controlecoloscopie vijf jaar na het verwijderen van de poliep gepland. De andere groep kreeg na drie jaar een controle en opnieuw na vijf jaar.
Na vijf jaar was bij 0,77 procent van de mensen in de vijfjaarsgroep darmkanker vastgesteld. In de groep die al na drie jaar werd gecontroleerd, was dat 0,82 procent. Het absolute verschil bedroeg 0,05 procentpunt in het voordeel van de vijfjaarsgroep. Het onderzoek was niet opgezet om te bewijzen dat vijf jaar beter is, maar om te testen of die langere termijn niet onaanvaardbaar slechter uitpakt.
De vooraf gekozen grens daarvoor was 0,7 procentpunt. De bovengrens van het gebruikte eenzijdige betrouwbaarheidsinterval kwam uit op 0,68 procentpunt. Daarmee voldeed de tussentijdse analyse aan het criterium voor non-inferioriteit.
Vijf deelnemers overleden aan darmkanker: drie van de 5.398 mensen in de vijfjaarsgroep en twee van de 5.401 mensen in de driejaarsgroep. De aantallen zijn te klein om daaruit een betrouwbaar verschil in sterfte af te leiden.
Wat deze uitkomst wel en niet zegt
De deelnemers hadden eerder een hoog-risico adenoom laten verwijderen. Daaronder vielen onder meer grotere adenomen, afwijkingen met hooggradige dysplasie of meerdere adenomen. De bevinding geldt dus niet automatisch voor iedere poliep, voor mensen met darmklachten of voor wie om een andere reden onder controle staat.
Even belangrijk: dit is een tussentijdse analyse van een studie waarvan de primaire uitkomst pas na tien jaar wordt beoordeeld. De onderzoekers analyseerden de gegevens na gemiddeld 5,5 jaar. Omdat niet iedereen de geplande controle na vijf jaar onderging, gebruikten zij een statistische weging om met ontbrekende gegevens rekening te houden.
De studie laat evenmin zien dat coloscopie geen nut heeft. Ze vergelijkt twee controletermijnen nadat risicovolle adenomen al zijn verwijderd. Voor een individuele patiënt kunnen eerdere bevindingen, de kwaliteit van het eerste onderzoek, erfelijke aanleg en andere medische factoren van belang zijn.
Nederlandse richtlijn is nog niet aangepast
Het onderzoek liep in acht Europese landen en omvatte Nederlandse onderzoekers en ziekenhuizen. Amsterdam UMC meldt dat in Nederland jaarlijks ongeveer 55.000 controlecoloscopieën na poliepverwijdering worden uitgevoerd. Een langere termijn kan daardoor veel onderzoeken schelen, maar die praktische schatting is geen uitkomstmaat van de gerandomiseerde vergelijking.
Een werkgroep gaat de Nederlandse richtlijn volgens Amsterdam UMC volgend jaar herzien. Totdat zo’n richtlijn daadwerkelijk verandert, blijven de huidige afspraken gelden. Wie zelf een controlecoloscopie heeft gepland, kan vragen over de termijn het best bespreken met de behandelend arts.
Open vragen blijven
De definitieve tienjaarsgegevens moeten nog uitwijzen of de twee strategieën ook op langere termijn vergelijkbaar blijven. Ook is verder onderzoek nodig om nauwkeuriger te bepalen welke mensen veel of juist weinig baat hebben bij herhaalde controle.
De studie werd volgens het tijdschrift gefinancierd door de Research Council of Norway en andere publieke en non-profitfinanciers; Amsterdam UMC noemt KWF Kankerbestrijding. De volledige belangenverklaringen van de auteurs zijn bij het wetenschappelijke artikel opgenomen.
Dit artikel is informatief en geen persoonlijk medisch advies.
Bronnen
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
Nederlandse ziekenhuizen en onderzoekers deden mee; Amsterdam UMC verwacht dat de uitkomst wordt meegewogen bij een toekomstige herziening van de Nederlandse richtlijn.
Transparantie
Updates en correcties
Inhoudelijke update: NEJM publiceerde op 16 september 2026 de vijfjaarsanalyse; Amsterdam UMC meldt dat herziening van de Nederlandse richtlijn voor volgend jaar is voorzien.
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
