Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- HBO-Monitor 2018-2022 met een vervolgmeting vier tot acht jaar na afstuderen; voor AI-gebruik een vergelijking van verschillende cohorten die in 2025 rond hetzelfde moment zijn bevraagd. De taakvragen zijn gesteld aan werkende afgestudeerden die AI zelf gebruiken.
- Steekproef of materiaal
- 127.701 respondenten in de oorspronkelijke HBO-Monitor; 51.319 alumni uitgenodigd voor de vervolgmeting en 15.881 bruikbare vervolgvragenlijsten. Voor taakverandering door AI waren de aantallen 10.219 (veranderd), 10.143 (bijgekomen) en 10.264 (verdwenen).
- Vakblad of publicatie
- ROA Reports 2026/005, Maastricht University, 22 september 2026, DOI 10.26481/umarep.2026005
- Onderzoeksinstelling
- Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Maastricht University
- Financiering
- In de geraadpleegde publicatie is geen afzonderlijke externe financieringsverklaring voor dit rapport aangetroffen.
- Belangenverklaring
- In de geraadpleegde publicatie is geen afzonderlijke belangenverklaring aangetroffen. De Vereniging Hogescholen communiceert over de uitkomsten vanuit haar sectorrol; de cijfers en beperkingen zijn daarom aan het ROA-rapport getoetst.
Belangrijkste beperking
De AI-resultaten zijn zelfrapportages van werkende afgestudeerden die AI zelf gebruiken. De vergelijking naar jaren sinds afstuderen betreft verschillende cohorten, en selectieve respons of niet-gemeten verschillen kunnen niet volledig worden uitgesloten.
Wat dit niet bewijst
Het onderzoek bewijst niet dat AI banen creëert, werkgelegenheid vergroot, de kans op een baan verandert of bij individuele afgestudeerden door de tijd heen precies dezelfde effecten heeft.
Wie AI gebruikt op het werk, krijgt niet automatisch een andere baan. Het kan wel betekenen dat bestaande werkzaamheden verschuiven, dat er taken bijkomen of dat onderdelen verdwijnen. Een nieuw rapport van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van Maastricht University laat zien welke van die veranderingen hbo-afgestudeerden zelf het vaakst melden.
Onder werkende afgestudeerden die AI in hun eigen werk gebruiken, zei 28,2 procent dat werkzaamheden waren veranderd. Daarnaast rapporteerde 15,0 procent dat er taken waren bijgekomen en 6,7 procent dat werkzaamheden waren verdwenen. De drie vragen werden afzonderlijk gesteld. Iemand kon dus meer dan één soort verandering noemen.
Die cijfers gaan over taken, niet over het ontstaan of verdwijnen van banen. Het onderzoek kan niet vaststellen wat AI betekent voor de totale werkgelegenheid of voor mensen die geen werk hebben gevonden.
Tekstwerk verandert, controlewerk komt erbij
De open antwoorden geven een indruk van de verschuiving. Bestaande werkzaamheden veranderden onder meer bij het schrijven, samenvatten en analyseren van tekst, informatieverwerking en programmeren. Nieuwe activiteiten ontstonden rond het toepassen, implementeren en controleren van AI.
Dat patroon is breder dan één beroepsgroep, maar niet overal hetzelfde. Regelmatig AI-gebruik kwam in het rapport relatief vaak voor bij afgestudeerden uit Economie en Bètatechniek en minder vaak bij onder meer Gezondheidszorg, Hogere Sociale Studies en Kunst. Zulke opleidingssectoren zijn geen directe maat voor het beroep waarin iemand later werkt, waarschuwen de onderzoekers.
In totaal gebruikte 63,8 procent van de werkende afgestudeerden ongeveer één jaar na afstuderen AI minimaal wekelijks. Bij de groep die vier tot acht jaar na afstuderen werd bevraagd, was dat 63,4 procent. De bijna gelijke percentages betekenen niet dat dezelfde personen door de jaren heen hetzelfde zijn blijven doen.
Zo is het onderzoek uitgevoerd
Het rapport bouwt voort op de HBO-Monitor uit 2018 tot en met 2022. Aan die oorspronkelijke metingen deden 127.701 afgestudeerden mee. Voor een vervolgmeting konden 51.319 alumni worden benaderd; 15.881 leverden een bruikbare vragenlijst op. Daarmee volgden de onderzoekers een grote groep vier tot acht jaar na het afstuderen.
Voor de AI-vergelijking lag de opzet anders. De oorspronkelijke metingen bevatten nog geen AI-vragen. Het ROA vergeleek daarom gegevens uit de vervolgmeting met de HBO-Monitor 2025. Dat zijn verschillende cohorten die rond hetzelfde moment werden bevraagd, niet dezelfde mensen op twee AI-meetmomenten.
De vragen over veranderde taken waren bovendien alleen gericht aan werkende hbo-afgestudeerden die AI zelf gebruikten. De noemers verschilden iets per vraag: 10.219 respondenten voor veranderde taken, 10.143 voor bijgekomen taken en 10.264 voor verdwenen taken.
Geen bewijs dat AI banen schept
De antwoorden zijn zelfrapportages: afgestudeerden schrijven een verandering zelf aan AI toe. Dat is waardevolle informatie over hun ervaring, maar geen experiment dat oorzaak en gevolg vastlegt. Organisaties kunnen werkprocessen ook met AI aanpassen zonder dat werknemers de technologie zelf bedienen; die bredere invloed valt buiten deze analyse.
Ook selectieve respons kan niet volledig worden uitgesloten. De onderzoekers vonden op beschikbare achtergrondkenmerken weinig verschillen tussen deelnemers en niet-deelnemers, maar onbekende verschillen kunnen blijven bestaan. Voor stevige uitspraken over loopbaanverandering door AI is een nieuwe meting onder dezelfde personen nodig.
Directe betekenis voor Nederland
Het onderzoek gaat over afgestudeerden van Nederlandse hogescholen. Voor opleidingen en werkgevers is vooral relevant dat AI-gebruik samenvalt met veranderende taakinhoud én met nieuwe werkzaamheden rond controle en implementatie. Dat kan aanwijzingen geven voor bij- en nascholing, maar het rapport schrijft geen universeel opleidingsprogramma voor.
Voor werkende hbo’ers is de nuchtere conclusie dat taakverandering vaker wordt gemeld dan taakverdwijning. Daaruit volgt niet dat hun baan gegarandeerd blijft of dat AI per saldo nieuwe banen oplevert. Het rapport beschrijft wat respondenten in 2025 meldden, binnen een duidelijk afgebakende groep.
Bronnen
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
Het rapport volgt afgestudeerden van Nederlandse hogescholen en beschrijft hoe werkende hbo'ers in Nederland AI in hun eigen werkzaamheden gebruiken.
Transparantie
Updates en correcties
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
