Vogelgriep bij katten en meer salmonella: dit viel op in Nederland

In 2025 werd het vogelgriepvirus H5N1 in Nederland voor het eerst bij katten gevonden. Tegelijkertijd werden meer mensen ziek door een bepaald type salmonella en raakten meer leghenbedrijven besmet. Dat klinkt als één oplopende dreiging, maar de signalen hebben niet allemaal dezelfde betekenis.

De belangrijkste geruststellende nuance uit de nieuwe Staat van Zoönosen 2025: in Nederland werd in dat jaar geen vogelgriep bij mensen vastgesteld. De vondst bij katten is wel belangrijk voor de bewaking, omdat het laat zien dat het virus soms van vogels naar zoogdieren kan overspringen.

Zoönosen in 30 seconden

• Een zoönose is een infectie die tussen dieren en mensen kan overgaan.
• In 2025 waren 37 locaties met vogels besmet met H5N1, vooral commerciële pluimveebedrijven.
• H5N1 werd voor het eerst in Nederland bij katten gevonden; bij mensen werd het virus dat jaar niet vastgesteld.
• Salmonella Enteritidis veroorzaakte opnieuw meer ziekte dan gemiddeld vóór de coronapandemie en werd ook op meer leghenbedrijven gevonden.
• Het westnijlvirus werd aangetroffen bij paarden, muggen en vogels, maar in 2025 niet bij mensen.
• Het rapport gaat over kalenderjaar 2025. De situatie in 2026 kan inmiddels anders zijn.

Vier signalen, vier verschillende betekenissen

De tabel laat zien waarom het woord gevonden niet hetzelfde betekent als mensen worden besmet. Surveillance probeert ziekteverwekkers vroeg op te sporen in dieren, voedsel, muggen en teken. Juist daardoor komen signalen soms in beeld voordat er menselijke patiënten zijn.

Wat gebeurde er met salmonella?

Het RIVM meldt in zijn samenvatting dat in 2025, net als in 2023 en 2024, meer mensen ziek werden door Salmonella Enteritidis dan gemiddeld in de jaren 2015 tot en met 2019. Ook waren meer bedrijven met leghennen besmet. Sinds oktober 2025 moeten die bedrijven hun kippen vaker laten testen.

Deze bacterie wordt vaak in verband gebracht met eieren en kipproducten. Een besmetting is niet zichtbaar of te ruiken. De praktische voorzorg volgens het RIVM is daarom niet ingewikkeld: was handen en keukengerei na contact met rauwe producten, voorkom dat rauw voedsel ander eten raakt en verhit eieren en kip voldoende.

Het rapport maakt van die stijging geen voorspelling voor ieder huishouden. Surveillancecijfers hangen ook af van hoeveel er wordt getest, welke laboratoria gegevens aanleveren en of patiënten medische hulp zoeken. Een geregistreerde toename is een serieus signaal, maar niet automatisch een volledige telling van alle infecties.

Hoe bijzonder is vogelgriep bij katten?

Vogelgriep is volgens de NVWA in de eerste plaats een ziekte van vogels. Zoogdieren kunnen soms besmet raken, vooral na contact met een geïnfecteerde vogel. Op de publiekspagina van de NVWA staat dat de kans dat een hond of kat vogelgriep krijgt erg klein is, maar niet nul.

Dat H5N1 in 2025 voor het eerst bij katten in Nederland werd gevonden, is daarom relevant voor dierenartsen en onderzoekers. Het laat zien dat ook huisdieren in de monitoring thuishoren. Het bewijst niet dat katten een gangbare route naar mensen zijn. Het RIVM rapporteert voor 2025 geen menselijke vogelgriepbesmetting in Nederland.

Voor eigenaren geldt een eenvoudig handelingsperspectief:

• raak zieke of dode wilde vogels niet met blote handen aan;
• houd een hond aan de lijn op plekken waar dode watervogels liggen;
• houd een kat binnen wanneer er in de directe omgeving veel zieke of dode vogels zijn;
• overleg met de dierenarts als een huisdier na mogelijk vogelcontact koorts, benauwdheid, oogontsteking, trillen of wankel lopen vertoont.

Deze maatregelen zijn voorzorg, geen reden om gezonde katten standaard als besmettingsgevaar te zien.

En het westnijlvirus?

In 2025 werd het westnijlvirus in Nederland gevonden bij paarden, muggen en vogels, maar niet bij mensen. Het virus circuleert via muggen en vogels; mensen en paarden kunnen na een beet geïnfecteerd raken, maar geven het virus normaal niet verder door aan muggen.

Hier is het jaartal extra belangrijk. De Staat van Zoönosen blikt terug op 2025, terwijl het RIVM de actuele situatie rond westnijlkoorts afzonderlijk bijhoudt. Wie wil weten wat in oktober 2026 is gemeld, moet dus niet alleen naar het jaaroverzicht kijken.

Waarom het totaal nooit het hele verhaal is

De Staat van Zoönosen bundelt verschillende registraties. Sommige ziekten moeten artsen of dierenartsen melden; andere worden gevolgd via laboratoria of speciale surveillancenetwerken. Niet iedere zieke laat zich testen en niet elk systeem dekt het hele land op dezelfde manier.

Daarom is het rapport vooral sterk voor het herkennen van trends en onverwachte gebeurtenissen. Het is minder geschikt om uit één vondst een exact persoonlijk risico af te leiden. Ook zegt een stijging in dieren niet zonder meer dat dezelfde stijging bij mensen volgt.

Wat moet een lezer hiermee?

Voor de meeste Nederlanders volgt uit dit rapport geen nieuw medisch advies. De bruikbare lessen zijn praktisch: behandel rauwe eieren en kip zorgvuldig, raak zieke of dode wilde dieren niet aan en voorkom dat huisdieren ervan eten. Wie na mogelijk contact zorgen heeft over een dier, belt de dierenarts; bij gezondheidsklachten geeft de huisarts persoonlijk advies.

De meerwaarde van het jaaroverzicht zit elders: het laat zien waar dierenartsen, voedseltoezicht en publieke gezondheid gezamenlijk op moeten letten voordat een dierlijk signaal een groter probleem voor mensen wordt.