Eén op de acht kankergevallen wereldwijd hangt samen met infecties — deze vijf springen eruit

Ongeveer 2,3 miljoen nieuwe kankergevallen in 2024 zijn wereldwijd toe te schrijven aan infecties. Dat komt neer op 12 procent, of bijna één op de acht nieuwe gevallen. Het cijfer geldt voor de wereld als geheel: het is geen vastgesteld percentage voor Nederland en zegt niets over de oorzaak van één individuele diagnose.

De schatting komt uit een nieuwe analyse in The Lancet Oncology, die op 28 september online verscheen. Onderzoekers van het International Agency for Research on Cancer (IARC) brachten twaalf virussen, bacteriën en parasieten in verband met de wereldwijde kankerincidentie. Hun belangrijkste boodschap is niet dat kanker besmettelijk is: bepaalde infecties zijn erkende oorzaken van specifieke kankertypen.

Vijf infecties bepalen vrijwel het hele beeld

De onderzoekers combineerden de kankerramingen voor 2024 uit de Global Cancer Observatory met zogeheten toerekenbare fracties. Daarmee schatten zij welk deel van een kankertype niet zou zijn ontstaan zonder een bepaalde infectie. Het ging dus om een analyse op bevolkingsniveau, niet om tests waarmee bij iedere patiënt afzonderlijk een infectie als oorzaak werd aangewezen.

De bacterie Helicobacter pylori, die in de maag kan leven, was met naar schatting 760.000 gevallen de grootste afzonderlijke bijdrage. Daarna volgde HPV met 750.000 gevallen. Hepatitis B werd gekoppeld aan ongeveer 360.000 gevallen, het Epstein-Barrvirus aan 260.000 en hepatitis C aan 160.000. Samen waren deze vijf verwekkers verantwoordelijk voor vrijwel alle geraamde infectiegerelateerde kanker.

De bijbehorende ziekten verschillen. H. pylori speelt vooral een rol bij maagkanker. HPV kan onder meer baarmoederhalskanker en kanker aan anus, penis, vulva, vagina en delen van hoofd en hals veroorzaken. Hepatitis B en C zijn belangrijke oorzaken van leverkanker. Het Epstein-Barrvirus hangt samen met verschillende lymfomen, neus-keelholtekanker en een deel van de maagkankers.

Niet ieder land heeft hetzelfde risico

Het wereldcijfer verbergt grote regionale verschillen. Oost-Azië telde volgens de analyse ongeveer 990.000 infectiegerelateerde kankergevallen, 42 procent van het wereldwijde totaal. Meer dan driekwart van alle geraamde gevallen deed zich voor in landen met lage of middeninkomens.

Dat verschil hangt onder meer samen met hoe vaak infecties voorkomen en met de toegang tot vaccinatie, screening, diagnose en behandeling. De schattingen zijn bovendien afhankelijk van de kwaliteit van kankerregistraties en gegevens over infecties. Daarom mag de wereldwijde verhouding van één op acht niet rechtstreeks op Nederland worden geplakt.

Wat betekent dit voor Nederland?

De studie verandert de Nederlandse medische adviezen niet. Ze onderstreept wel waarom bestaande preventie belangrijk is. Het RIVM schat dat in Nederland jaarlijks ongeveer 1.200 vrouwen en 400 mannen kanker krijgen door HPV. Sinds september gebruikt het Rijksvaccinatieprogramma Gardasil 9, dat tegen meer HPV-typen beschermt dan het eerdere vaccin. Jongens en meisjes krijgen de vaccinatie rond hun tiende jaar aangeboden.

Vaccinatie neemt niet elk risico weg. Het RIVM benadrukt dat deelname aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker ook na HPV-vaccinatie belangrijk blijft. Vanaf 30 jaar ontvangen vrouwen daarvoor een uitnodiging.

Voor andere infecties ligt preventie anders. Vaccinatie bestaat al tegen hepatitis B, maar nog niet tegen H. pylori of het Epstein-Barrvirus. Testen en behandelen kan bij sommige infecties het latere risico verkleinen, maar de nieuwe studie is geen oproep voor iedereen om zich zonder medische aanleiding te laten testen. Persoonlijke vragen daarover horen bij een huisarts of andere bevoegde zorgverlener.

Een uitgebreide schatting, geen individuele voorspelling

De analyse is collegiaal getoetst en voegt zestien infectie-kankerrelaties toe die niet in de vorige wereldwijde raming waren opgenomen. De auteurs melden geen externe financiering en geen concurrerende belangen.

Tegelijk blijft het een modelmatige schatting van de ziektelast. Zij kan aangeven waar preventie op bevolkingsniveau veel kan opleveren, maar niet of een infectie bij één persoon daadwerkelijk kanker zal veroorzaken. Ook zijn niet alle geraamde gevallen met de huidige middelen te voorkomen. Voor sommige belangrijke verwekkers ontbreken nog vaccins, terwijl beschikbare maatregelen niet overal even toegankelijk zijn.

Dit artikel geeft algemene informatie over bevolkingsonderzoek en kankerpreventie. Het is geen persoonlijk medisch advies.