Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Ecologische tijdreeksanalyse met joinpoint-regressie van WHO/UNICEF Estimates of National Immunization Coverage voor 27 EU-landen, 1980–2024.
- Steekproef of materiaal
- 183 analyseerbare land-vaccincombinaties voor zeven indicatoren; zes van 189 mogelijke combinaties hadden onvoldoende gegevens.
- Vakblad of publicatie
- The Lancet Regional Health – Europe, september 2026
- Onderzoeksinstelling
- Università Cattolica del Sacro Cuore en partners; Nederlandse context door RIVM
- Financiering
- De auteurs rapporteerden in de openbare preprintversie geen financiering.
- Belangenverklaring
- De auteurs verklaarden in de openbare preprintversie geen belangenconflicten; de analyse gebruikte geaggregeerde openbare gegevens.
Belangrijkste beperking
Nationale ecologische schattingen tonen trends op populatieniveau, maar verklaren niet waarom individuele kinderen wel of niet zijn gevaccineerd. Landrapportage en Nederlandse anonieme registraties beïnvloeden de nauwkeurigheid.
Wat dit niet bewijst
De studie bewijst niet dat de coronapandemie de daling veroorzaakte, voorspelt geen individueel infectierisico en beoordeelt geen werkzaamheid of veiligheid van vaccins.
Een hoge vaccinatiegraad blijft alleen hoog als kinderen op tijd worden bereikt en registraties betrouwbaar zijn. Een nieuwe analyse van bijna 45 jaar Europese gegevens laat zien dat veel landen na langdurige vooruitgang recent terrein verliezen. Nederland behoort in deze studie tot de landen waar alle zeven onderzochte indicatoren in het laatste trendsegment daalden.
Het onderzoek in The Lancet Regional Health – Europe is een ecologische tijdreeksanalyse. De auteurs gebruikten nationale schattingen van WHO en UNICEF voor 27 EU-landen tussen 1980 en 2024. Het gaat om patronen in bevolkingsgegevens, niet om een klinische studie bij afzonderlijke kinderen en ook niet om een meting van de werkzaamheid of veiligheid van vaccins.
Twee tijdschalen geven een ander beeld
De onderzoekers bekeken zeven dekkingsindicatoren voor vaccinaties die doorgaans vroeg in het leven worden gegeven. Het ging om de derde doses tegen difterie, tetanus en kinkhoest, hepatitis B, Hib, polio en pneumokokken, plus de eerste doses tegen mazelen en rodehond. Eén vaccin kan tegen meerdere ziekten beschermen; daarom zijn dit zeven statistische indicatoren en geen optelsom van zeven losse prikken.
Van 189 mogelijke combinaties van land en indicator konden de auteurs er 183 analyseren. Over de volledige periode hadden 128 combinaties gemiddeld een positieve jaarlijkse ontwikkeling en 55 een negatieve. Voor Nederland was die langetermijnontwikkeling bij zes van de zeven indicatoren negatief.
Het recentste deel van de tijdreeksen oogde somberder. De auteurs telden 110 dalende tegenover 40 stijgende laatste trendsegmenten. Nederland viel in de groep van zes landen waar alle zeven indicatoren in dat recente segment naar beneden liepen. Dat betekent niet dat iedere dekking even sterk daalde of onder dezelfde grens kwam.
In 2024 bereikten 71 land-indicatorcombinaties minstens 95 procent dekking; nog eens 62 lagen tussen 90 en 95 procent. Alleen Luxemburg haalde de grens van 95 procent voor alle zeven indicatoren. Een dalende lijn kan dus nog steeds vanaf een relatief hoog niveau beginnen, terwijl een stijgende lijn vanaf een laag niveau kan komen.
De verschillen per vaccin waren eveneens groot. Voor Hib liepen de recente trends in 22 landen terug; voor polio in 20 en voor hepatitis B en DTP in elk 19. Bij mazelen en rodehond waren de aantallen stijgende en dalende landen gelijker verdeeld. Eén Europees gemiddelde zou die uiteenlopende patronen verbergen.
Zo vonden de onderzoekers trendbreuken
Met joinpoint-regressie zochten de onderzoekers naar momenten waarop een reeks van richting of snelheid veranderde. Daarna berekenden ze per deelperiode de gemiddelde jaarlijkse procentuele verandering. Voor de recente classificatie namen ze de laatste twee trendsegmenten mee. Dat maakt veranderingen zichtbaar die in één gemiddelde over 45 jaar zouden verdwijnen.
De methode zegt niet waarom een breuk ontstaat. Veel recente dalingen begonnen tussen 2019 en 2022, rond de coronapandemie, maar de studie kan geen oorzaak aanwijzen. Uitgestelde zorg, veranderde bereikbaarheid, registratieproblemen en vertrouwen worden als mogelijke verklaringen besproken; geen daarvan is hier afzonderlijk getest.
Nederland: trend en registratie naast elkaar
Het RIVM beschrijft in zijn verslagjaar 2026 een gemengd nationaal beeld. Bij zuigelingen en kleuters lijkt de vaccinatiegraad iets lager, terwijl bij enkele oudere groepen stabilisatie of stijging zichtbaar is. Sinds 2022 ontvangt het RIVM een deel van de vaccinatieregistraties anoniem. Daardoor kunnen geregistreerde cijfers lager en minder precies zijn dan de werkelijke deelname.
Die Nederlandse bron gebruikt andere rapportagekeuzes en actuelere nationale details dan de Europese studie. De twee publicaties zijn daarom geen identieke metingen. Samen ondersteunen ze wel de conclusie dat het bereik van het Rijksvaccinatieprogramma nauwlettend moet worden gevolgd.
In 2025 meldde het RIVM meer dan 500 mensen met mazelen, vooral rond basisscholen met een lage vaccinatiegraad. Dat is een afzonderlijke officiële waarneming. De Europese trendanalyse bewijst niet dat één dalende indicator rechtstreeks die ziektegevallen veroorzaakte, laat staan wat het risico van een individueel kind is.
Wat nog ontbreekt
Ecologische schattingen zijn bruikbaar voor vergelijking tussen landen en jaren, maar kunnen gedrag, toegang of medische keuzes van individuele gezinnen niet verklaren. De kwaliteit hangt bovendien af van nationale rapportage. De auteurs analyseerden alleen de twee meest recente trendsegmenten en geven geen garantie dat een daling na 2024 doorzet.
De openbare auteursversie vermeldt geen financiering en geen belangenconflicten. Nieuwere, beter vergelijkbare registraties zijn nodig om te beoordelen welke veranderingen tijdelijk waren en waar langdurig herstel nodig is.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen persoonlijk medisch advies. Bespreek vragen over vaccinatie met een gekwalificeerde zorgprofessional of raadpleeg het RIVM.
Bronnen
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
Nederland behoort in de analyse tot de landen met een recente dalende trend voor alle zeven onderzochte vaccinatie-indicatoren; het RIVM rapporteert daarnaast eigen Nederlandse cijfers en onzekerheden.
Transparantie
Updates en correcties
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
