Oude botten uit China blijken van Denisovamensen

Een stukje schedel en een deel van een onderkaak uit Noord-China blijken van Denisovamensen. Deze uitgestorven mensengroep was nauw verwant aan de neanderthalers. Onderzoekers konden de twee fossielen herkennen aan oude eiwitten die in het bot bewaard waren gebleven.

De studie verscheen op 21 oktober in Nature. De resten zijn niet pas ontdekt: ze werden tussen 1976 en 1979 opgegraven bij Xujiayao. Nieuw is de moleculaire onderbouwing van hun identiteit. Daarmee krijgt ook de vergelijking met andere Aziatische fossielen een steviger vertrekpunt.

Twintig fossielen, twee onderzochte botten

De collectie van Xujiayao omvat twintig menselijke fossielen: delen van schedels, kaken en tanden. De vondstlaag is gedateerd op ongeveer 199.000 tot 138.000 jaar geleden. Het gaat dus om een verzameling oude resten, niet om twintig complete skeletten.

Voor de eiwitanalyse kozen de onderzoekers twee botfragmenten: een stuk schedelbot en een fragment van de rechteronderkaak. Samen leverden die achttien verschillende oude lichaamseiwitten op. Dat is niet hetzelfde als achttien eiwitten in elk bot, en evenmin als een moleculaire test van alle twintig fossielen.

Dit onderscheid maakt duidelijk waar de directe identificatie begint. De onderzoekers koppelen twee botten via hun eiwitten aan de Denisovamensen. Vervolgens onderzoeken ze wat de vorm van de fossielen over deze groep kan vertellen.

Een herkenningspunt in een eiwit

Eiwitten bestaan uit ketens van aminozuren, kleine bouwstenen waarvan de volgorde informatie kan geven over verwantschap. In beide botten vonden de onderzoekers een kenmerkende variant van collageen, een eiwit dat onder meer in bot zit.

Die variant was bekend uit eerder geïdentificeerde Denisovaresten. De onderzoekers vergeleken bovendien delen van meerdere eiwitten met materiaal van andere mensengroepen. Beide analyses ondersteunden de plaatsing bij de Denisovamensen.

Ook controleerden ze of de aangetroffen eiwitten werkelijk oud waren en niet door moderne verontreiniging waren toegevoegd. Ze gebruikten daarvoor onder meer veranderingen die eiwitten tijdens het verouderen ondergaan en controles van het extractieproces.

De methode heeft grenzen. De gegevens waren niet toereikend om de precieze verwantschap tussen deze mensen en verschillende andere Denisovagroepen vast te stellen. Een groep herkennen is iets anders dan haar volledige stamboom uittekenen.

Wat voegt dit toe aan de schedel van Harbin?

Denisovamensen kregen niet pas met dit onderzoek herkenbare schedelkenmerken. De schedel van Harbin werd al in 2025 met moleculair bewijs aan deze groep gekoppeld. De nieuwe studie bouwt daarop voort met een andere verzameling fossielen.

Bronnen: de nieuwe Xujiayao-studie en het eerdere Harbin-onderzoek. De vergelijking is geen volledige tijdlijn van alle Denisovavondsten.

Geen compleet gezicht teruggevonden

Van Xujiayao is geen gezicht bewaard gebleven. Voor uitspraken over het uiterlijk vergelijken de onderzoekers de botten daarom met andere fossielen, waaronder Harbin. Ze beschrijven een combinatie van kenmerken, zoals een lage schedelvorm en stevige wenkbrauwbogen.

Volgens de auteurs passen ook verschillende andere Oost-Aziatische fossielen bij deze combinatie. Die bredere indeling steunt deels op vormvergelijking. Dat is niet voor ieder fossiel dezelfde soort bevestiging als een eiwit- of DNA-analyse.

Een getekend of digitaal portret blijft dus een reconstructie. De studie levert geen volledig beeld op van een levende persoon, met vastgestelde huid, haar en ogen.

Voor lezers in Nederland verandert er niets direct. De winst zit in een beter begrip van onze menselijke verwanten: oude collecties kunnen met nieuwe onderzoeksmethoden alsnog antwoorden geven. Maar hoeveel Denisovagroepen er waren en hoe hun uiterlijk varieerde, is daarmee nog niet opgelost.

Het betrokken onderzoeksinstituut licht de vergelijking tussen moleculaire identificatie en lichaamskenmerken verder toe. De oorspronkelijke studie, met methoden en beperkingen, staat in Nature.