Onderzoekscheck
Zo weten we dit
Bekijk de methode, beperkingen en oorspronkelijke bron achter dit verhaal.
Volledige onderzoekscheck 9 onderdelen
- Onderzoeksopzet
- Dwarsdoorsnedeonderzoek met fMRI en een afzonderlijke twaalf weken durende gerandomiseerde placebogecontroleerde medicatieproef.
- Steekproef of materiaal
- 131 vrouwen met BMI boven 27 in de analyse van het eerste onderzoek; 49 vrouwen met BMI boven 30 en verhoogd CRP in de gerandomiseerde proef.
- Vakblad of publicatie
- Brain, Behavior, and Immunity, online 13 september 2026, artikel 107011.
- Onderzoeksinstelling
- Donders Institute, Radboud Universiteit, Radboudumc en Wageningen University & Research.
- Financiering
- European Research Council (ERC), subsidie 852189. De Europese Commissie vermeldt voor het overkoepelende OBESITY_SPIRAL-project een EU-bijdrage van €1,5 miljoen.
- Belangenverklaring
- De auteurs melden in PubMed geen bekende concurrerende financiële belangen of persoonlijke relaties.
Belangrijkste beperking
Alle deelnemers waren vrouwen. De peer-reviewed uitkomst was bereidheid om in een laboratoriumtaak fysieke inspanning te leveren voor eten, niet wat deelnemers thuis aten of hoeveel gewicht zij verloren. Een verwante preprint vond geen effect van colchicine op de dagelijkse inspanningsmetingen en rapporteerde 44 procent onderrapportage van voedselinname.
Wat dit niet bewijst
De studie bewijst niet dat ontstekingsremmers een veilige of effectieve afvalbehandeling zijn, dat dezelfde uitkomst voor mannen geldt, dat ontsteking iedere voedselkeuze in het dagelijks leven bepaalt of dat de laboratoriumuitkomst tot gewichtsverlies leidt.
Zelf koken, boodschappen doen of een maaltijd voorbereiden kost meestal meer handelingen dan iets kiezen dat direct beschikbaar is. Voor mensen met obesitas kan daarbij nog een biologische drempel meespelen. Nederlandse onderzoekers vonden dat een lichte, aanhoudende ontstekingsreactie samenhing met minder bereidheid om moeite te doen voor eten.
In een tweede, gerandomiseerde proef veranderde die bereidheid nadat de ontsteking met medicatie was verlaagd. Dat ondersteunt een oorzakelijke rol van ontsteking in deze laboratoriumtaak. Het onderzoek bewijst echter niet dat een ontstekingsremmer mensen laat afvallen, gezonder laat eten of geschikt is als obesitasbehandeling.
De studie van onderzoekers van het Donders Institute, Radboudumc en Wageningen University & Research verscheen in het peer-reviewed tijdschrift Brain, Behavior, and Immunity.
De Nederlandse schaal maakt die vraag relevant. Volgens CBS en RIVM had in 2024 15,7 procent van de volwassenen obesitas, tegenover 13,3 procent in 2014. Dat bevolkingscijfer zegt niets over wie een verhoogde ontstekingswaarde heeft, maar laat wel zien hoeveel mensen mogelijk belangstelling hebben voor onderzoek naar biologische drempels bij gewichtsverlies.
Laaggradige ontsteking in 30 seconden
Bij een infectie reageert het afweersysteem kort en krachtig. Laaggradige ontsteking is veel subtieler: het afweersysteem blijft langdurig een beetje actiever, vaak zonder koorts, pijn of andere duidelijke klachten. Bij sommige mensen met obesitas kan vetweefsel zo’n reactie helpen onderhouden, maar dat geldt niet automatisch voor iedereen met overgewicht.
De onderzoekers baseerden zich daarom niet op één losse bloedwaarde. Hun samengestelde ontstekingsscore combineerde CRP, het aantal witte bloedcellen, de verhouding tussen neutrofielen en lymfocyten en bloedplaatjes. Die score is een onderzoeksmaat en geen diagnose die een lezer zelf uit één laboratoriumuitslag kan afleiden.
Wat werd precies getest?
De deelnemers kregen herhaaldelijk een afbeelding van eten te zien. Daarbij stond hoeveel kracht zij later met een knijpbal moesten leveren om dat eten te krijgen. Soms vergde de beloning weinig inspanning, soms veel. Zo konden de onderzoekers meten hoe snel iemand afhaakte wanneer de gevraagde moeite opliep.
Dat is iets anders dan vragen welk gerecht iemand lekker vindt. Zowel komkommer als chocoladesnoep kon aan een lichte of zware inspanning worden gekoppeld. De kernvraag was dus niet simpelweg gezond tegenover ongezond, maar: hoeveel moeite wil iemand voor een voedselbeloning doen?
| Onderdeel | Wie deden mee? | Wat werd gemeten? | Belangrijkste uitkomst |
|---|---|---|---|
| Dwarsdoorsnedeonderzoek | 131 vrouwen met een BMI boven 27 | Voedselkeuzes bij oplopende inspanning, ontstekingswaarden en hersenactiviteit met fMRI | Meer ontsteking hing samen met sterkere afkeer van inspanning en een ander inspanningsgerelateerd signaal in de dorsomediale prefrontale cortex. |
| Gerandomiseerde proef van 12 weken | 49 vrouwen met een BMI boven 30 en verhoogd CRP | Ontstekingsremmer of placebo, gevolgd door dezelfde keuzetaak | De medicatiegroep had minder systemische ontsteking en koos in de analyse vaker de optie met veel inspanning. |
Het Radboud-bericht spreekt over 150 onderzochte vrouwen. Het peer-reviewed artikel rapporteert voor de uiteindelijke analyses 131 deelnemers in het eerste onderzoek en 49 in de gerandomiseerde proef. Voor de resultaten zijn die geanalyseerde aantallen het belangrijkst.
Waarom dit meer zegt dan alleen een verband
In het eerste deel zagen de onderzoekers een samenhang: hoe hoger de samengestelde ontstekingsscore, hoe sterker de afkeer van extra inspanning. Zo’n vergelijking kan op zichzelf niet aantonen wat oorzaak en gevolg is. Andere verschillen tussen deelnemers kunnen immers meespelen.
Daarom is het tweede deel belangrijk. De vrouwen werden willekeurig verdeeld over een ontstekingsremmer en een placebo. Na twaalf weken was de ontstekingsscore in de medicatiegroep lager en kozen deelnemers statistisch vaker voor de zware optie. De odds op zo’n keuze namen toe met een factor 1,32. Dat is geen stijging van 32 procentpunt en zegt niet hoeveel vaker iemand in het dagelijks leven een gezonde maaltijd zou kiezen.
De combinatie van beide onderzoeken maakt de verklaring sterker: lichte ontsteking lijkt niet alleen naast de afkeer van inspanning voor te komen, maar kan die afkeer in deze test mede veroorzaken.
Werkt hetzelfde mechanisme ook buiten het laboratorium?
Dat is precies waar de belangrijkste onzekerheid begint. Een afzonderlijke analyse uit hetzelfde onderzoeksprogramma keek naar voedselinname, activiteiten in het dagelijks leven en voedingsvragenlijsten. Die resultaten staan voorlopig alleen in een preprint en zijn dus nog niet door vakgenoten beoordeeld.
Hogere ontstekingswaarden hingen daarin samen met minder producten die meer moeite vroegen, minder inspannende activiteiten, minder fruit en peulvruchten en meer bewerkt vlees. Dat lijkt op het laboratoriumresultaat. De medicatieproef leverde buiten het lab echter een gemengder beeld op:
- colchicine verlaagde de zelfgerapporteerde dagelijkse energie-inname gemiddeld met 341 kilocalorieën tegenover placebo;
- de medicatie veranderde de inspanningskeuze in de smaaktest en de dagelijkse telefoonmetingen niet aantoonbaar;
- 44 procent van de deelnemers werd bij de voedingsvragenlijst als onderrapporteerder geclassificeerd;
- veranderingen in de laboratoriumtaak liepen niet aantoonbaar gelijk op met veranderingen in dagelijks gedrag.
Deze preprint bewijst daarom niet dat minder ontsteking automatisch tot gezonder eten of gewichtsverlies leidt. Hij laat vooral zien waarom een gecontroleerde knop-taak niet één op één naar een keuken, supermarkt of drukke werkdag kan worden vertaald. Werkelijke keuzes worden ook gestuurd door prijs, tijd, bereikbaarheid, slaap, stress, gezinssituatie en wat er thuis beschikbaar is.
De makkelijke keuze was niet automatisch ongezond
De opvallendste nuance staat niet in een pakkende samenvatting, maar wel in de onderzoeksopzet. Deelnemers met meer ontsteking vermeden vooral moeite. Dat gold niet uitsluitend voor ongezond eten.
Waarom koppelen de onderzoekers dit dan toch aan afvallen en gezond eten? In het dagelijks leven zijn energierijke kant-en-klaarproducten vaak snel verkrijgbaar, terwijl een verse maaltijd plannen en bereiden meer stappen kan vragen. Als inspanning zwaarder weegt, kan de omgeving daardoor de minder gezonde keuze bevoordelen. De studie heeft die dagelijkse keten alleen niet rechtstreeks gevolgd.
Ook het hersensignaal vraagt voorzichtigheid. De onderzoekers zagen verschillen in de dorsomediale prefrontale cortex, een gebied dat betrokken is bij het afwegen van inspanning. Een verschil op een scan is geen diagnose en vertelt niet wat één persoon buiten het laboratorium zal kiezen.
Wat betekent dit voor afvallen bij obesitas?
Het onderzoek verzet zich tegen de simpele gedachte dat afvallen alleen een kwestie van karakter of discipline is. Biologische processen kunnen beïnvloeden hoeveel moeite een keuze op een bepaald moment lijkt te kosten. Dat inzicht kan helpen om stigma rond obesitas te verminderen en om toekomstig onderzoek beter te richten.
Voor de zorg verandert er nu niets. De proef was klein, duurde twaalf weken en bestond uitsluitend uit vrouwen met verhoogde ontstekingswaarden. Er werd geen gewichtsverlies als klinische uitkomst aangetoond. Ook is niet onderzocht of een minder bewerkelijke gezonde optie hetzelfde effect kan hebben als medicatie.
De gebruikte ontstekingsremmer is bovendien geen bewezen afvalmiddel. Zelf experimenteren met medicatie kan schadelijk zijn. Wie vragen heeft over obesitas, ontstekingswaarden of behandeling, kan die het beste bespreken met een arts of andere bevoegde zorgverlener.
Wat moet vervolgonderzoek beantwoorden?
Een logisch vervolg is een grotere en meer diverse groep, met mannen én vrouwen, en met metingen van echte maaltijden en gewichtsverandering over langere tijd. Onderzoekers moeten ook vaststellen voor welke mensen ontsteking werkelijk een belangrijke factor is en of aanpassingen in de voedselomgeving de extra drempel kunnen verkleinen.
Tot die tijd is de sterkste conclusie bescheidener dan een nieuwe behandeling: bij obesitas kan lichte ontsteking de bereidheid om moeite te doen voor eten verminderen. Dat maakt de makkelijke keuze begrijpelijker, maar nog niet automatisch ongezond — en zeker nog niet medisch opgelost.
Dit artikel geeft algemene informatie over onderzoek en is geen persoonlijk medisch advies.
Bronnen
Nederlandse context
Wat betekent dit voor Nederland?
Het onderzoek is uitgevoerd door Radboud Universiteit, Radboudumc en Wageningen University & Research. De publicatie verandert de Nederlandse obesitaszorg of voedingsrichtlijnen nog niet.
Transparantie
Updates en correcties
Zie je een fout of ontbreekt er context? Bekijk hoe we corrigeren.
