Kan een nieuwe keuring erfelijke problemen bij fokhonden verminderen?

Een fokhond kan gezond ogen, terwijl niet ieder risico voor zijn pups zichtbaar is. Kan een bredere controle door een dierenarts dan erfelijke problemen helpen verminderen? Dat is nog niet aangetoond. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht hebben wel een methode ontwikkeld en in een kleine proef gekeken of dierenartsen en fokkers ermee kunnen werken. Hun rapport van 24 maart 2026 werd op 24 september samen met een nieuwsbericht van de universiteit openbaar voor een breder publiek.

De proef liep van juli tot oktober 2025 bij twee dierenartsenpraktijken. Er deden 6 dierenartsen en 12 fokkers met hun honden mee. Zij beoordeelden vooral of de vragenlijst, het lichamelijk onderzoek en het gesprek over fokken praktisch uitvoerbaar waren. De onderzoekers volgden geen volgende generatie pups om te meten of die minder erfelijke aandoeningen kreeg. Positieve ervaringen in de proef zijn dus geen bewijs van gezondheidswinst.

Meer dan kijken naar een korte snuit

Voor kortsnuitige honden bestaan al specifieke schedelcriteria. De voorgestelde veterinaire fokscreening kijkt breder naar honden die voor de fok worden gebruikt, ongeacht ras of stamboom. Volgens het rapport beoordeelt een dierenarts de algemene gezondheid en het voortplantingsapparaat, let op mogelijk schadelijke uiterlijke kenmerken en bespreekt gedrag dat tijdens de afspraak opvalt. De dierenarts kan onder meer de lichaamsbouw bekijken en naar het hart luisteren.

De fokker vult vooraf een vragenlijst in. Die kan informatie opleveren over problemen die tijdens één consult niet zichtbaar zijn, zoals een voorgeschiedenis van epilepsie. Bestaande testuitslagen kunnen worden meegenomen; soms kan de dierenarts aanvullend onderzoek of een passende DNA-test adviseren. De screening is geen test die alle erfelijke ziekten opspoort en vervangt bijvoorbeeld niet vanzelf gespecialiseerd oog- of heuponderzoek.

De bedoeling is dat fokker en dierenarts eerder over risico’s praten, vóór een hond wordt ingezet voor de fok. Dat kan voor toekomstige puppykopers belangrijk zijn: zij zouden een fokker kunnen vragen welke onderzoeken bij de ouderdieren zijn gedaan. Maar een gunstige beoordeling van één hond is geen garantie voor een gezonde pup. De dierenarts onderzoekt bij deze keuring niet automatisch de combinatie van reu en teef of hun gezamenlijke erfelijke achtergrond.

Kleine proef, grote vragen

De Universiteit Utrecht baseerde de methode op literatuur en overleg met specialisten en praktiserende dierenartsen. Een afzonderlijke, eerdere enquête onder 459 dierenartsen onderzocht hun houding tegenover een grotere rol bij gezond fokken. Dat getal beschrijft niet de praktijkproef: daarin deden 6 dierenartsen en 12 fokkers mee. De twee onderzoeken beantwoorden verschillende vragen.

De pilot laat zien dat de deelnemende praktijken de aanpak konden uitvoeren. Hij zegt weinig over hoe breed de methode elders gebruikt zal worden. De deelnemers waren mogelijk al gemotiveerd om aandacht aan gezond fokken te besteden. Bovendien kunnen aandoeningen die pas later optreden of waarvoor nog geen goede test bestaat, buiten beeld blijven. Volgens het rapport is ook scholing over DNA-testen en informatie per ras nodig.

Nog geen verplichte keuring voor iedere fokker

De screening is niet landelijk ingevoerd als algemene wettelijke keuringsplicht. In een Kamerbrief van 24 september schrijft de staatssecretaris dat het al ontwikkelde deel voor honden vrijwillig gebruikt kan gaan worden. Utrecht en beroepsgroepen moeten de hulpmiddelen verder aanvullen en de toepassing voorbereiden. Of er later een afzonderlijke algemene verplichting komt, is daarmee niet besloten.

Dat onderscheid telt voor fokkers én kopers. Bestaande regels tegen fokken met schadelijke kenmerken blijven gelden, maar de nieuwe brede keuring is nog geen standaard bewijs dat elke fokker moet tonen. De volgende stap is een beter uitgewerkte toolkit, training voor dierenartsen en duidelijkheid over gebruik en toezicht. Pas onderzoek bij veel meer honden en hun nakomelingen kan laten zien of de aanpak daadwerkelijk erfelijke problemen helpt terugdringen.