FLEX en Sentinel-3C gelanceerd voor nieuwe metingen aan planten en aarde

Planten zenden tijdens de fotosynthese een uiterst zwakke gloed uit. De nieuwe Europese satelliet FLEX moet dat signaal straks vanuit de ruimte meten. FLEX en Copernicus Sentinel-3C vertrokken op 15 september samen met een Vega-C-raket vanaf de Europese lanceerbasis in Frans-Guyana. Volgens ESA zijn beide satellieten veilig losgekoppeld en hebben ze contact met de grond gemaakt.

Daarmee is de lancering geslaagd, maar de wetenschappelijke missie is nog niet echt begonnen. Technici controleren de komende periode de systemen en instrumenten. Pas na die inbedrijfstelling kan duidelijk worden hoe goed de satellieten hun geplande metingen uitvoeren.

Fluorescentie als signaal van fotosynthese

FLEX, voluit Fluorescence Explorer, is ontworpen om een heel zwak lichtsignaal van planten te meten. Bladeren nemen zonlicht op voor fotosynthese en zenden daarbij een klein deel van de energie uit als fluorescentie. Dat signaal is niet met het blote oog te zien.

Het instrument aan boord, FLORIS, moet die fluorescentie vanuit een baan op ongeveer 814 kilometer hoogte vastleggen. Volgens de missiespecificaties wil ESA daarmee wereldwijde kaarten maken met vakken van 300 bij 300 meter. De metingen kunnen onderzoekers helpen om fotosynthetische activiteit en stress in vegetatie te bestuderen.

Dat zijn doelen van de missie, nog geen behaalde resultaten. ESA rekent voor FLEX op ongeveer drie maanden om de satelliet en instrumenten in bedrijf te stellen. Er zijn nog geen gevalideerde kaarten of wetenschappelijke conclusies van de nieuw gelanceerde satelliet.

Twee satellieten, aanvullende metingen

FLEX vliegt uiteindelijk in formatie met een satelliet uit de Sentinel-3-serie. Dat is belangrijk omdat plantfluorescentie alleen niet het hele verhaal vertelt. Sentinel-3 meet onder meer eigenschappen van de atmosfeer en het aardoppervlak, zoals bewolking, waterdamp, oppervlaktetemperatuur en vegetatiekenmerken.

Met waarnemingen die kort na elkaar worden verzameld, kunnen onderzoekers de zwakke fluorescentie beter plaatsen in haar omgeving. In eerste instantie gaat FLEX samenwerken met Sentinel-3A. Later moet Sentinel-3C die plaats overnemen.

Sentinel-3C is de derde satelliet in zijn serie. De instrumenten zijn bedoeld voor waarnemingen van oceanen, land, ijs en atmosfeer. De Sentinel-3-missie ondersteunt onder meer onderzoek naar zeespiegel, watertemperatuur, vegetatie, natuurbranden en de hoogte van rivieren en meren. Ook hier geldt: Sentinel-3C moet eerst worden getest voordat de satelliet routinematig gegevens kan leveren.

De ontwikkeling liep via Noordwijk

De Nederlandse relevantie is concreet. ESA vermeldt dat de ontwikkeling van de FLEX-missie werd geleid vanuit het European Space Research and Technology Centre, beter bekend als ESTEC, in Noordwijk. Daar bevindt zich een van de belangrijkste technische centra van de Europese ruimtevaartorganisatie.

Dat betekent niet automatisch dat FLEX al aantoonbare gevolgen heeft voor Nederlandse landbouw, natuurbeheer of klimaatbeleid. Zulke specifieke toepassingen moeten blijken wanneer de instrumenten zijn gekalibreerd en onderzoekers de data daadwerkelijk gebruiken. De directe Nederlandse rol zit nu in de technische ontwikkeling en het Europese ruimtevaartprogramma.

Geslaagde lancering, prestaties nog onbewezen

Zeker is dat beide satellieten hun baan hebben bereikt, van de raket zijn losgekomen en contact met de grond hebben gemaakt. Ook de instrumenten, geplande banen en missiedoelen zijn officieel beschreven.

Nog niet zeker is of alle instrumenten in de ruimte precies volgens verwachting presteren. De lancering bewijst evenmin dat de beloofde dataproducten al beschikbaar zijn of dat de missie specifieke wetenschappelijke of praktische resultaten voor Nederland oplevert. Daarvoor zijn de komende controles, kalibraties en eerste onafhankelijke analyses nodig.

Aanvullende bron

• ESA: feiten en cijfers over Sentinel-3